2015: Από την ανατροπή του Σαµαρά, στη µετατροπή του ΟΧΙ σε ΝΑΙ

Η περιπέτεια της µεταστροφής του ΣΥΡΙΖΑ

Το Γε­νά­ρη του 2015 κα­τέρ­ρευ­σε η συ­γκυ­βέρ­νη­ση ΝΔ-ΠΑ­ΣΟΚ, η κυ­βέρ­νη­ση του βα­σι­κού µνη­µο­νια­κού µπλοκ που είχε επι­βιώ­σει ως το 2015 υπό την ηγε­σία των Σα­µα­ρά-Βε­νι­ζέ­λου, αν και νω­ρί­τε­ρα είχε πάρει ενι­σχύ­σεις από «αρι­στε­ρά» (ΔΗΜΑΡ) και από «δεξιά» (ΛΑΟΣ).

Η ανα­τρο­πή αυτή ήταν το απο­τέ­λε­σµα του µε­γά­λου κι­νη­µα­τι­κού ξε­ση­κω­µού της πε­ριό­δου 2010-13, που έθεσε το στόχο της ανα­τρο­πής των µνη­µο­νί­ων, της ανα­τρο­πής της βάρ­βα­ρης λι­τό­τη­τας και των νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρων αντι­µε­ταρ­ρυ­θµί­σε­ων. Μετά από µια πα­ρα­τε­τα­µέ­νη πε­ρί­ο­δο εξω­κοι­νο­βου­λευ­τι­κής δρά­σης πρω­το­φα­νούς πυ­κνό­τη­τας και έντα­σης, το κί­νη­µα αυτό είχε (σχε­τι­κά) υπο­χω­ρή­σει από την άµεση δράση, αλλά όχι πο­λι­τι­κά: παρά την τε­ρά­στια προ­σπά­θεια των συ­στη­µι­κών δυ­νά­µε­ων ο κό­σµος απέ­συ­ρε µα­ζι­κά την εµπι­στο­σύ­νη του από τα πα­ρα­δο­σια­κά κυ­βερ­νη­τι­κά κό­µµα­τα (κυ­ρί­ως το ΠΑΣΟΚ, αλλά σε ση­µα­ντι­κό βαθµό και τη ΝΔ) και έστρε­ψε τις ελ­πί­δες του σε ένα νέο κόµµα της ρι­ζο­σπα­στι­κής Αρι­στε­ράς, τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, που λίγα χρό­νια πριν ξε­κι­νού­σε από το 4% και το «έδα­φος» του κι­νή­µα­τος ενά­ντια στη νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη κα­πι­τα­λι­στι­κή πα­γκο­σµιο­ποί­η­ση.

Γράφει ο Αντώνης Νταβανέλος

Η κρίση του κα­θε­στώ­τος

Η ανα­τρο­πή αυτή συ­νέ­βη σε µια πε­ρί­ο­δο πα­νι­κού της ντό­πιας κυ­ρί­αρ­χης τάξης: η µα­ζι­κή «δρα­πέ­τευ­ση» κε­φα­λαί­ων στο εξω­τε­ρι­κό, η κα­τάρ­ρευ­ση των τρα­πε­ζών, η υστε­ρία των συ­στη­µι­κών ΜΜΕ, οι σκέ­ψεις για «τε­λι­κή κα­τα­φυ­γή» στους κα­τα­σταλ­τι­κούς µη­χα­νι­σµούς του κρά­τους κ.ο.κ. ήταν όλα πρα­γµα­τι­κά στοι­χεία της συ­γκυ­ρί­ας. Μέχρι το Σε­πτέ­µβρη του 2015, οι Έλ­λη­νες κα­πι­τα­λι­στές έβλε­παν ως βα­σι­κό «απο­κού­µπι» τους την τρόι­κα, τον Σόι­µπλε, την ΕΕ.

Η εκλο­γι­κή νίκη του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ τον Γε­νά­ρη του 2015 «επι­τα­χύν­θη­κε» µε την αξιο­ποί­η­ση της αδυ­να­µί­ας των Σα­µα­ρά-Βε­νι­ζέ­λου να εκλέ­ξουν Πρό­ε­δρο Δη­µο­κρα­τί­ας. Γνω­ρί­ζο­ντας αυτή την αδυ­να­µία οι κυ­βερ­νη­τι­κοί, αλλά και οι δα­νει­στές, φρό­ντι­σαν να µην ολο­κλη­ρώ­νουν τις δια­δι­κα­σί­ες του µνη­µο­νί­ου 2, στή­νο­ντας τη δη­µο­σιο­νο­µι­κή πα­γί­δα για την επό­µε­νη κυ­βέρ­νη­ση, αυτό που σε πο­λι­τι­κό επί­πε­δο ο Σα­µα­ράς απο­κα­λού­σε προ­ο­πτι­κή «αρι­στε­ρής πα­ρέν­θε­σης».

Το κα­λο­καί­ρι του 2019, ο ηγε­τι­κός κύ­κλος του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ –διά του Στ. Κού­λο­γλου…– δη­µο­σιο­ποί­η­σε µια κά­ποια αυ­το­κρι­τι­κή επ’ αυτού: δεν θα έπρε­πε, λέει, να βια­στού­µε, θα έπρε­πε να αφε­θεί ο Σα­µα­ράς και οι δα­νει­στές να ολο­κλη­ρώ­σουν το µνη­µό­νιο 2 και ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ να ανα­λά­βει αρ­γό­τε­ρα την κυ­βέρ­νη­ση «ως ώριµο φρού­το» και σε συν­θή­κες µε­γα­λύ­τε­ρης δη­µο­σιο­νο­µι­κής άνε­σης και τα­κτο­ποί­η­σης. Πρό­κει­ται για απο­προ­σα­να­το­λι­σµό. Γιατί το βα­σι­κό ερώ­τη­µα που αντι­µε­τώ­πι­ζε ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ το 2015 δεν ήταν το «πότε;» θα ρίξει τον Σα­µα­ρά, αλλά το «πώς» και κυ­ρί­ως το µε τι πρα­γµα­τι­κή πο­λι­τι­κή θα αντι­κα­θι­στού­σε τη µνη­µο­νια­κή πο­λι­τι­κή των ΝΔ-ΠΑ­ΣΟΚ.

Σή­µε­ρα γνω­ρί­ζου­µε ότι η πα­γί­δα της «αρι­στε­ρής πα­ρέν­θε­σης» δού­λε­ψε. Όχι µε την έν­νοια του χρό­νου, όπως ήλ­πι­ζε ο Σα­µα­ράς: η κυ­βέρ­νη­ση Τσί­πρα απο­δεί­χθη­κε µα­κρο­βιό­τε­ρη της δικής του και κα­θό­λου «πα­ρέν­θε­ση». Αλλά µε την έν­νοια της πο­λι­τι­κής, όπως προ­έ­βλε­ψε ο Σόι­µπλε: η κυ­βέρ­νη­ση Τσί­πρα απο­δεί­χθη­κε νε­ο­µνη­µο­νια­κή και κα­θό­λου «αρι­στε­ρή». Για άλλη µια φορά στην ιστο­ρία, τα κα­θε­στω­τι­κά αδιέ­ξο­δα ξε­πε­ρά­στη­καν µέσω της αξιο­ποί­η­σης των προ­γρα­µµα­τι­κών και πο­λι­τι­κών ελ­λει­µµά­των της ηγε­σί­ας των δυ­νά­µε­ων που πα­ρου­σιά­στη­καν ως αντί­πα­λες του κα­θε­στώ­τος. Από τον Σε­πτέ­µβρη του ’15, η ντό­πια κυ­ρί­αρ­χη τάξη και οι δα­νει­στές της διέ­θε­ταν στην Ελ­λά­δα µια κυ­βέρ­νη­ση που όχι µόνο συ­νυ­πέ­γρα­ψε το µνη­µό­νιο 3, αλλά και αγω­νί­στη­κε µε νύχια και µε δό­ντια για να επι­βά­λει τις νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες αντι­µε­ταρ­ρυ­θµί­σεις.

Οι αδυ­να­µί­ες του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ

Οι εσω­τε­ρι­κές αδυ­να­µί­ες που επέ­τρε­ψαν αυτή την πο­ρεία εκ­δη­λώ­θη­καν από αρ­κε­τά νω­ρί­τε­ρα, από την πε­ρί­ο­δο µετά την εκλο­γι­κή νίκη του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ τον Ιούνη του 2012 και σί­γου­ρα από την επο­µέ­νη της ηγε­τι­κής ισχυ­ρο­ποί­η­σης του Αλ. Τσί­πρα στο συ­νέ­δριο του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ το 2013. Αφο­ρούν όλες το ρε­φο­ρµι­στι­κό υπό­βα­θρο της ευ­ρω­κο­µου­νι­στι­κής πα­ρά­δο­σης του Συ­να­σπι­σµού.

Προ­σεγ­γί­ζο­ντας το 2015, ο Τσί­πρας και πολλά ηγε­τι­κά στε­λέ­χη του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ είχαν στο δη­µό­σιο λόγο τους αντι­κα­τα­στή­σει τον όρο «κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς» µε την ανα­φο­ρά, αρ­χι­κά, σε µια «κυ­βέρ­νη­ση κοι­νω­νι­κής σω­τη­ρί­ας», που τε­λι­κά έγινε «κυ­βέρ­νη­ση εθνι­κής σω­τη­ρί­ας». Πίσω από αυτή τη βά­ναυ­ση πα­ρα­βί­α­ση των συ­νε­δρια­κών απο­φά­σε­ων βρι­σκό­ταν το πρα­γµα­τι­κό πο­λι­τι­κό «παι­χνί­δι» µε τους ΑΝΕΛ και την κα­ρα­µαν­λι­κή Δεξιά, που οδή­γη­σε στο σχη­µα­τι­σµό της συ­γκυ­βέρ­νη­σης µε τον Κα­µµέ­νο και τον Προ­κό­πη Παυ­λό­που­λο στη θέση του Προ­έ­δρου της Δη­µο­κρα­τί­ας.

Η ΔΕΑ αντέ­δρα­σε δη­µό­σια από την πρώτη κιό­λας µέρα, δη­λώ­νο­ντας ότι δεν συ­µφω­νεί στη συ­µµα­χία µε τους ΑΝΕΛ και υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ όφει­λε να διεκ­δι­κή­σει στη Βουλή ψήφο εµπι­στο­σύ­νης ή ανο­χής από το ΚΚΕ, αν σκό­πευε να πο­λι­τευ­τεί ως κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς.

Στην ψη­φο­φο­ρία για τον Παυ­λό­που­λο, η Ιω­άν­να Γαϊ­τά­νη ήταν η µόνη βου­λευ­τής του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ που αρ­νή­θη­κε να τον υπερ­ψη­φί­σει και εξή­γη­σε την άρ­νη­σή της µε δη­µό­σια δή­λω­ση, παρά τις απει­λές και τις προει­δο­ποι­ή­σεις περί δια­γρα­φής. Λίγες εβδο­µά­δες αρ­γό­τε­ρα, η Γ. Γαϊ­τά­νη και η Έλενα Ψαρ­ρέα έδω­σαν τα πρώτα «Όχι» στη Βουλή, απέ­να­ντι στο αί­τη­µα του Τσί­πρα να δια­πρα­γµα­τευ­τεί µε τους δα­νει­στές µε βάση τη συ­µφω­νία του Φλε­βά­ρη.

Οι προει­δο­ποι­ή­σεις αυτές δεν ήταν αρ­κε­τές. Το από­θε­µα ελ­πί­δων και αυ­τα­πα­τών απέ­να­ντι στη νέα κυ­βέρ­νη­ση ήταν ακόµα µε­γά­λο.

Η συ­µφω­νία του Φλε­βά­ρη και η πρα­γµα­τι­κή πο­λι­τι­κή των Τσί­πρα-Βα­ρου­φά­κη στους µήνες που ακο­λού­θη­σαν, ήταν µια πλή­ρης αντι­στρο­φή των συ­νε­δρια­κών και προ­ε­κλο­γι­κών δε­σµεύ­σε­ων του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ. Η ανα­τρο­πή των βα­σι­κών µνη­µο­νια­κών αντι­µε­ταρ­ρυ­θµί­σε­ων, οι µο­νο­µε­ρείς ενέρ­γειες στή­ρι­ξης των ερ­γα­ζο­µέ­νων και των λαϊ­κών µαζών, τα µέτρα σε βάρος της κα­πι­τα­λι­στι­κής απλη­στί­ας (ακόµα και τα στοι­χειω­δώς αµυ­ντι­κά όπως ο έλεγ­χος στη δρα­πέ­τευ­ση κε­φα­λαί­ων…), η εθνι­κο­ποί­η­ση των τρα­πε­ζών κ.ο.κ. πα­ρα­πέ­µφθη­καν στις κα­λέν­δες. Και τέ­θη­καν κάτω από το χα­τζά­ρι της σύ­µφω­νης γνώ­µης των δα­νει­στών, κατά τη δια­βό­η­τη πα­ρα­τε­τα­µέ­νη «δια­πρα­γµά­τευ­ση».

Στη δια­πρα­γµά­τευ­ση ο Τσί­πρας ήρθε κα­τά­φα­τσα µε τη δια­πί­στω­ση ότι η ανα­τρο­πή του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σµού είναι ασύ­µβα­τη µε την πει­θαρ­χία στο ευρώ και στην ΕΕ. Και αντί να προ­χω­ρή­σει θαρ­ρα­λέα στην κα­τεύ­θυν­ση που έδει­χνε η πρα­γµα­τι­κό­τη­τα (και απαι­τού­σε ένα µε­γά­λο τµήµα του κό­µµα­τός του, αλλά και της κοι­νω­νί­ας, όπως έδει­ξε το Δη­µο­ψή­φι­σµα…), συν­θη­κο­λό­γη­σε άτα­κτα. Πα­ρα­βιά­ζο­ντας ακόµα και τη µε­σο­βέ­ζι­κη συ­νε­δρια­κή από­φα­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ («καµιά θυσία για το ευρώ…»), δή­λω­σε ότι θε­µέ­λιο της κυ­βερ­νη­τι­κής πο­λι­τι­κής του θα ήταν το «πάση θυσία στο ευρώ». Το απο­τέ­λε­σµα ήταν το µνη­µό­νιο 3.

Υπήρ­χε άλλος δρό­µος

Γιατί ο Σόι­µπλε και η τρόι­κα δεν δια­πρα­γµα­τεύ­τη­καν µε κρι­τή­ρια κυ­ρί­ως οι­κο­νο­µι­κά, αλλά πο­λι­τι­κά; Ήξε­ραν ότι το νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρο οι­κο­δό­µη­µα του ευ­ρω­παϊ­κού κα­πι­τα­λι­σµού είναι σε κίν­δυ­νο µπρο­στά στο εν­δε­χό­µε­νο της «µε­τά­δο­σης» του ελ­λη­νι­κού πα­ρα­δεί­γµα­τος στην Ισπα­νία και στην Πορ­το­γα­λία. Και δια­πρα­γµα­τεύ­ο­νταν µε στόχο την πο­λι­τι­κή συ­ντρι­βή του απε­λευ­θε­ρω­τι­κού µη­νύ­µα­τος της νίκης της Αρι­στε­ράς στην Ελ­λά­δα, µε στόχο τη νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη µε­τάλ­λα­ξη της ηγε­σί­ας του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ και µε αντί­τι­µο την πα­ρα­µο­νή της Ελ­λά­δας στο ευρώ, όπως και του Τσί­πρα στην κυ­βερ­νη­τι­κή εξου­σία.

Το Δη­µο­ψή­φι­σµα υπήρ­ξε ο τε­λευ­ταί­ος ρι­ζο­σπα­στι­κός σπα­σµός αυτής της δια­δι­κα­σί­ας. Η µη-προ­βλε­πό­µε­νη από τους ηγε­τι­κούς φω­στή­ρες µε­γά­λη λαϊκή πλειο­ψη­φία του ΟΧΙ ήταν η αδιά­ψευ­στη από­δει­ξη ότι υπήρ­χε άλλος δρό­µος. Η αδυ­να­µία να ορ­γα­νω­θεί και να υπη­ρε­τη­θεί πο­λι­τι­κά αυτή η τε­λευ­ταία –για εκεί­νο τον πο­λι­τι­κό κύκλο– ευ­και­ρία, είναι η βάση για την ερµη­νεία της µε­τέ­πει­τα απο­τυ­χί­ας της πρα­γµα­τι­κά ρι­ζο­σπα­στι­κής Αρι­στε­ράς, µέσα κι έξω από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.

Η βιαιό­τη­τα της µε­τα­στρο­φής του Τσί­πρα –την επο­µέ­νη του Δη­µο­ψη­φί­σµα­τος, στην πλήρη αντι­στρο­φή της λαϊ­κής υπό­δει­ξης– ήταν το µή­νυ­µα που πε­ρί­µε­ναν οι δα­νει­στές για να προ­χω­ρή­σουν, µαζί πλέον µε την ηγε­σία του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, στην «τα­κτο­ποί­η­ση» της επό­µε­νης πο­λι­τι­κής πε­ριό­δου, που ση­µα­δεύ­τη­κε από το µνη­µό­νιο 3.

Πέντε χρό­νια µετά, ο Αλ. Τσί­πρας πα­ρέ­δω­σε «οµαλά» το τι­µό­νι της κυ­βερ­νη­τι­κής εξου­σί­ας στον Κυ­ριά­κο Μη­τσο­τά­κη. Πέντε χρό­νια µετά, ο ελ­λη­νι­κός κα­πι­τα­λι­σµός ση­µα­δεύ­ε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά από τη µνη­µο­νια­κή λι­τό­τη­τα και τις νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες αντι­µε­ταρ­ρυ­θµί­σεις. Η απει­λή µιας νέας διε­θνούς οι­κο­νο­µι­κής επι­δεί­νω­σης γί­νε­ται ξανά βαριά. Το «φά­ντα­γµα» της ερ­γα­τι­κής και λαϊ­κής εξέ­γερ­σης θα κυ­κλο­φο­ρή­σει ξανά στους δρό­µους, στις πλα­τεί­ες, στα ερ­γο­στά­σια και στα σχο­λεία. Προ­ϋ­πό­θε­ση για τη νίκη του είναι να απο­κτή­σει ηγε­τι­κές δυ­νά­µεις πι­στές στον κόσµο της ερ­γα­σί­ας και στην προ­ο­πτι­κή της σο­σια­λι­στι­κής απε­λευ­θέ­ρω­σης.

rproject.gr