ΗΠΑ-Ιράν: Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη

Από τις 8 Απρίλη και τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν, η περιοχή του Κόλπου καθηλώθηκε στην επικίνδυνη συνθήκη που περιγράφεται ως «ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη».

Οι εχθρο­πρα­ξί­ες ανε­στά­λη­σαν, αλλά οι αμε­ρι­κα­νι­κές στρα­τιω­τι­κές δυ­νά­μεις πα­ρέ­μει­ναν στην πε­ριο­χή, ενώ στα Στενά του Ορ­μούζ εγκα­τα­στά­θη­κε το κα­θε­στώς «αμοι­βαί­ου απο­κλει­σμού». Εν μέσω δι­πλω­μα­τι­κών ανταλ­λα­γών, η αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση δια­τή­ρη­σε ενερ­γή την απει­λή μιας νέας επί­θε­σης, ενώ η ιρα­νι­κή ηγε­σία δή­λω­νε έτοι­μη για μια εν­δε­χό­με­νη συ­νέ­χεια του πο­λέ­μου.

Πάνος Πέτρου

Η συμ­φω­νία της 8ης Απρί­λη ήταν προ­ϊ­όν της απο­τυ­χί­ας του αρ­χι­κού αμε­ρι­κα­νοϊσ­ραη­λι­νού σχε­δια­σμού, που προ­έ­βλε­πε ότι ο «απο­κε­φα­λι­σμός» της Ισλα­μι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας και τα συ­ντρι­πτι­κά χτυ­πή­μα­τα από θά­λασ­σα και αέρα θα οδη­γού­σαν το κα­θε­στώς είτε σε κα­τάρ­ρευ­ση είτε σε συν­θη­κο­λό­γη­ση.

Ο πό­λε­μος πήρε τη μορφή «αγώνα αντο­χής», στον οποίο το Ιράν δια­τή­ρη­σε τη δυ­να­τό­τη­τα να πλήτ­τει αμε­ρι­κα­νι­κούς στό­χους στην πε­ριο­χή, να στο­χεύ­ει τις χώρες του Κόλ­που ανα­στα­τώ­νο­ντας την οι­κο­νο­μι­κή τους λει­τουρ­γία και να δια­τη­ρεί κλει­στά τα Στενά του Ορ­μούζ. Με τους κα­θη­με­ρι­νούς βομ­βαρ­δι­σμούς να αδυ­να­τούν  να τερ­μα­τί­σουν αυτήν τη συν­θή­κη, η Ουά­σινγ­κτον βρέ­θη­κε μπρο­στά στο δί­λημ­μα με­τα­ξύ ανα­δί­πλω­σης και κλι­μά­κω­σης.

Ο Ντό­ναλντ Τραμπ προ­α­νήγ­γει­λε την πιο άγρια κλι­μά­κω­ση, απει­λώ­ντας με τον «αφα­νι­σμό ενός ολό­κλη­ρου πο­λι­τι­σμού», με­ρι­κές ώρες πριν ανα­κοι­νώ­σει μια -με­ρι­κή- ανα­δί­πλω­ση και την απο­δο­χή της πα­κι­στα­νι­κής πρω­το­βου­λί­ας για κα­τά­παυ­ση του πυρός. Ευ­τυ­χώς για τον ιρα­νι­κό λαό, δεν χρειά­στη­κε να μά­θου­με αν ήταν επι­κοι­νω­νια­κή κί­νη­ση ή αν πράγ­μα­τι τα χει­ρό­τε­ρα απο­τρά­πη­καν τε­λευ­ταία στιγ­μή.

Η ενερ­γο­ποί­η­ση της πα­κι­στα­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης είχε ξε­κι­νή­σει μέρες πριν την συμ­φω­νία της 8ης Απρί­λη και είχε ει­δι­κό βάρος, λόγω της θέσης και του ρόλου του Πα­κι­στάν (λει­τουρ­γι­κή σχέση με το Ιράν αλλά και Σύμ­φω­νο Αμοι­βαί­ας Άμυ­νας με τη Σα­ου­δι­κή Αρα­βία, καλή σχέση με τον Τραμπ αλλά και στενή συ­νερ­γα­σία με την Κίνα, η οποία φέ­ρε­ται να έπαι­ξε ρόλο).

Οι δύο πλευ­ρές «πιά­στη­καν» από την πα­κι­στα­νι­κή πρω­το­βου­λία. Για τον αμε­ρι­κα­νι­κό ιμπε­ρια­λι­σμό, έδινε μια -προ­σω­ρι­νή- διέ­ξο­δο στο δίλ­λη­μα με­τα­ξύ μιας τα­πει­νω­τι­κής ανα­δί­πλω­σης και μιας κλι­μά­κω­σης με απρό­βλε­πτες συ­νέ­πειες. Γι’ αυτό και ο Τραμπ υπα­να­χώ­ρη­σε από τις πο­λε­μο­χα­ρείς κραυ­γές και ξα­να­φό­ρε­σε το κου­στού­μι του αν­θρώ­που που (λέει ότι) «κα­τέ­χει την τέχνη της συμ­φω­νί­ας».

Για το ιρα­νι­κό κα­θε­στώς, έδινε μια «ανάσα» και την ελ­πί­δα να απο­τρα­πεί μια κα­τα­στρο­φι­κή κλι­μά­κω­ση. Γιατί το Ιράν άντε­ξε, αλλά αυτό δεν ακυ­ρώ­νει τα συ­ντρι­πτι­κά πλήγ­μα­τα που υπέ­στη. Γι’ αυτό και η Τε­χε­ρά­νη υπα­να­χώ­ρη­σε από την αρ­χι­κή απόρ­ρι­ψη κάθε απλής «κα­τά­παυ­σης του πυρός» χωρίς πλήρη συμ­φω­νία «για το τέλος του πο­λέ­μου» με τους όρους της.

Στη συ­νά­ντη­ση που έγινε σε πα­κι­στα­νι­κό έδα­φος, φά­νη­κε η σο­βα­ρό­τη­τα των προ­θέ­σε­ων. Ήταν η πρώτη απευ­θεί­ας συ­νά­ντη­ση με­τα­ξύ ΗΠΑ-Ιράν  σε τόσο κο­ρυ­φαίο επί­πε­δο (ο Τζ. Ντ. Βανς συ­νο­μί­λη­σε με τον Γκα­λι­μπάφ) στην ιστο­ρία της Ισλα­μι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας. Η συ­ζή­τη­ση κρά­τη­σε 20 ώρες. Αλλά τις μέρες που ακο­λού­θη­σαν, φά­νη­κε και η με­γά­λη από­στα­ση που υπάρ­χει ανά­με­σα στις θέ­σεις με τις οποί­ες προ­σέρ­χο­νταν οι δύο πλευ­ρές στο τρα­πέ­ζι.

Η γκρί­ζα ζώνη «ούτε πό­λε­μος ούτε ει­ρή­νη» αντα­να­κλά την ισορ­ρο­πία που απο­τυ­πώ­θη­κε στις 40 μέρες της αμε­ρι­κα­νοϊσ­ραη­λι­νής επί­θε­σης.

Η μο­νο­με­ρής και επ’ αό­ρι­στον πα­ρά­τα­ση της κα­τά­παυ­σης του πυρός από τον Τραμπ (όταν έληξε η αρ­χι­κά συμ­φω­νη­μέ­νη προ­θε­σμία) υπεν­θυ­μί­ζει τις δυ­σκο­λί­ες που κά­νουν την Ουά­σινγ­κτον δι­στα­κτι­κή απέ­να­ντι στη συ­νέ­χεια του πο­λέ­μου. Αλλά αυτό δεν ση­μαί­νει ότι έχει συ­ντε­λε­στεί μια αμε­ρι­κα­νι­κή υπο­χώ­ρη­ση: ο Τραμπ έχει απορ­ρί­ψει δια­δο­χι­κές πα­ραλ­λα­γές των ιρα­νι­κών προ­τά­σε­ων. Ελά­χι­στα έχουν δη­μο­σιευ­τεί για αυτές τις προ­τά­σεις. Από -λι­γό­τε­ρο ή πε­ρισ­σό­τε­ρο αξιό­πι­στες- διαρ­ρο­ές, απο­τυ­πώ­νε­ται και η αντί­στοι­χη τα­λά­ντευ­ση της Τε­χε­ρά­νης: που δια­τη­ρεί το σθέ­νος να επι­μέ­νει σε βα­σι­κές «κόκ­κι­νες γραμ­μές» της, αλλά δεί­χνει «ευ­ε­λι­ξία» στην προ­σπά­θεια να επι­τευ­χθεί τε­λι­κά συμ­φω­νία.

Στην γκρί­ζα ζώνη με­τα­ξύ πο­λέ­μου και ει­ρή­νης, εξε­λίσ­σε­ται ένας άλλος αγώ­νας αντο­χής, μετά τον στρα­τιω­τι­κό. Ο «πόνος» που προ­κα­λεί στη διε­θνή οι­κο­νο­μία ο ιρα­νι­κός έλεγ­χος της διέ­λευ­σης από τα Στενά του Ορ­μούζ (και η πίεση που προ­κα­λεί τόσο στους «συμ­μά­χους» των ΗΠΑ όσο και στο εκλο­γι­κό σώμα στο εσω­τε­ρι­κό της Αμε­ρι­κής) αντα­γω­νί­ζε­ται τον «πόνο» που προ­κα­λεί στην ιρα­νι­κή οι­κο­νο­μία ο ναυ­τι­κός απο­κλει­σμός που έχουν επι­βά­λει οι ΗΠΑ στα ιρα­νι­κά λι­μά­νια.

Ο Τραμπ δεί­χνει να έχει επεν­δύ­σει πολλά στη στρα­τη­γι­κή του ναυ­τι­κού απο­κλει­σμού, («Επι­χεί­ρη­ση Οι­κο­νο­μι­κή Οργή»), όπως φαί­νε­ται από την απόρ­ρι­ψη μιας ιρα­νι­κής πρό­τα­σης που πε­ριο­ρι­ζό­ταν να προ­τεί­νει την αμοι­βαία άρση του απο­κλει­σμού, πα­ρα­πέ­μπο­ντας σε μελ­λο­ντι­κό διά­λο­γο το πυ­ρη­νι­κό πρό­γραμ­μα. Αλλά η πα­ρά­τα­ση του απο­κλει­σμού των Στε­νών και η απρο­θυ­μία άλλων δυ­νά­με­ων να αντα­πο­κρι­θούν στις εκ­κλή­σεις του να συν­δρά­μουν, θα ενι­σχύ­ουν την πίεση πάνω στην αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση.

Το Πε­ντά­γω­νο έχει πα­ρου­σιά­σει στον Αμε­ρι­κα­νό Πρό­ε­δρο δια­θέ­σι­μες στρα­τιω­τι­κές επι­λο­γές, με το δη­μό­σιο διά­λο­γο να πε­ρι­στρέ­φε­ται γύρω από ένα «συ­ντρι­πτι­κό χτύ­πη­μα» για να σπά­σει το αδιέ­ξο­δο. Είναι εξαι­ρε­τι­κό αμ­φί­βο­λο αν θα αρ­κέ­σει κάτι τέ­τοιο και είναι μάλ­λον απί­θα­νο να μεί­νει ανα­πά­ντη­το. Θα ανοί­ξει το δρόμο σε κλι­μά­κω­ση του πο­λέ­μου, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα καυτό πο­λι­τι­κό πρό­βλη­μα για τον Τραμπ. Η αντι­πο­λε­μι­κή αντίρ­ρη­ση ήταν πλειο­ψη­φι­κή στο εσω­τε­ρι­κό των ΗΠΑ από την πρώτη μέρα του πο­λέ­μου, γε­γο­νός εξαι­ρε­τι­κά σπά­νιο στην ιστο­ρία. Τις μέρες πριν την κα­τά­παυ­ση του πυρός και κατά την κο­ρύ­φω­ση των κα­τα­στρο­φο­λο­γι­κών πα­ρα­λη­ρη­μά­των του Τραμπ, ει­πώ­θη­καν πράγ­μα­τα πρω­τά­κου­στα στο δη­μό­σιο διά­λο­γο των ΗΠΑ από «θε­σμι­κές» φωνές. Από την 25η Τρο­πο­λο­γία (κα­θαί­ρε­σης του προ­έ­δρου γιατί κρί­νε­ται «ανί­κα­νος να κυ­βερ­νή­σει») μέχρι το «κα­θή­κον της ανυ­πα­κο­ής» των αξιω­μα­τι­κών που θα δια­τά­ζο­νταν ρητά να δια­πρά­ξουν εγκλή­μα­τα πο­λέ­μου. Η κλι­μά­κω­ση του πο­λέ­μου μπο­ρεί να φέρει κλι­μά­κω­ση των αντι­δρά­σε­ων από τα κάτω, όπου η συ­νο­λι­κή αμ­φι­σβή­τη­ση του Τραμπ συ­να­ντιέ­ται με την απόρ­ρι­ψη του πο­λέ­μου («Όχι Βα­σι­λιά­δες, Όχι ICE, Όχι Πό­λε­μο»). Μπο­ρεί να εγεί­ρει εν­στά­σεις και από τα πάνω. Την 1η Μάη συ­μπλη­ρώ­θη­καν οι 60 μέρες στρα­τιω­τι­κής «ελευ­θε­ρί­ας κι­νή­σε­ων» του προ­έ­δρου, ενώ η αμε­ρι­κα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση απο­φεύ­γει μια συ­ζή­τη­ση στο Κο­γκρέ­σο, ισχυ­ρι­ζό­με­νη ότι «το ρολόι στα­μά­τη­σε» στις 8 Απρί­λη με την κα­τά­παυ­ση του πυρός. Στις γραμ­μές όσων ζη­τούν συ­ζή­τη­ση και από­φα­ση από το Κο­γκρέ­σο δεν είναι μόνο όσοι δια­φω­νούν με αυτόν τον  πό­λε­μο, αλλά και όσοι ζη­τούν μια στοι­χειώ­δη συ­νε­κτι­κή στρα­τη­γι­κή, με χρο­νο­διά­γραμ­μα, σα­φείς στό­χους και μέσα κλπ. για να πει­στούν ή/και να πεί­σουν τους ψη­φο­φό­ρους τους…

Ως την ώρα που γρά­φο­νταν αυτές οι γραμ­μές, η αστα­θής (και απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κή…) συν­θή­κη «Ούτε Ει­ρή­νη, Ούτε Πό­λε­μος» συ­νε­χι­ζό­ταν…

 

Μετά τις 40 μέρες πο­λέ­μου
Είναι προ­δρο­μι­κό να κρι­θούν οι διε­θνείς συ­νέ­πειες αυτού του πο­λέ­μου όσο πα­ρα­μέ­νει «σε ανα­στο­λή», άρα έτοι­μος να ανα­ζω­πυ­ρω­θεί ανά πάσα στιγ­μή, και όσο δεν γνω­ρί­ζου­με το πε­ριε­χό­με­νο της «ει­ρή­νης», εφό­σον αυτή προ­κύ­ψει. Αλλά ανε­ξάρ­τη­τα από την τε­λι­κή έκ­βα­σή του και τα με­γά­λα γε­γο­νό­τα που μπο­ρεί να επι­φέ­ρει, έχει ήδη πα­ρά­ξει απο­τε­λέ­σμα­τα.

Στο Ισ­ρα­ήλ η κα­τά­παυ­ση του πυρός και η απο­τυ­χία ανα­τρο­πής του ιρα­νι­κού κα­θε­στώ­τος μετά από 40 μέρες χτυ­πη­μά­των έχει γίνει πλα­τιά αντι­λη­πτή ως ήττα και ενι­σχύ­ει την αμ­φι­σβή­τη­ση στο Νε­τα­νιά­χου. Αλλά δεν έχει προ­κα­λέ­σει με­τα­στρο­φή της κοι­νής γνώ­μης ή των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των ενά­ντια στον πό­λε­μο. Οι κρι­τι­κές στο σιω­νι­σμό φωνές μέσα από το Ισ­ρα­ήλ πε­ρι­γρά­φουν τη συλ­λο­γι­κή κα­τά­στα­ση πνευ­μά­των ως «πο­λε­μάω, άρα υπάρ­χω».

Το «πι­σω­γύ­ρι­σμα» στο Ιράν δεν θα ση­μά­νει ανα­δί­πλω­ση του σιω­νι­στι­κού κρά­τους.  Το μόνο ερώ­τη­μα ως προς την κυ­βέρ­νη­ση Νε­τα­νιά­χου είναι αν θα κα­τα­φέ­ρει να τορ­πι­λί­σει την εκε­χει­ρία ΗΠΑ-Ιράν, αν θα κλι­μα­κώ­σει στο Λί­βα­νο, ή θα εξα­πο­λύ­σει νέα έφοδο στη Γάζα…

Οι μο­ναρ­χί­ες του Κόλ­που είδαν την προ­σε­κτι­κά χτι­σμέ­νη στα­θε­ρό­τη­τά τους, που τους επέ­τρε­πε να γί­νουν «κόμ­βος» της διε­θνούς οι­κο­νο­μί­ας, να κα­ταρ­ρέ­ει και δια­πί­στω­σαν ότι η αμε­ρι­κα­νι­κή στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία –στην οποία είχαν στη­ρί­ξει τη στρα­τη­γι­κή τους– δεν είναι επαρ­κής. Απο­τυγ­χά­νο­ντας να απο­τρέ­ψουν αυτήν τη σύρ­ρα­ξη, δια­πί­στω­σαν ότι η επιρ­ροή τους στο Λευκό Οίκο δεν με­τα­φρά­ζε­ται σε ιε­ράρ­χη­ση των συμ­φε­ρό­ντων τους από τις ΗΠΑ (σε σχέση με το Ισ­ρα­ήλ). Η δια­πί­στω­ση έρ­χε­ται να προ­στε­θεί στους φό­βους που τους έχει προ­κα­λέ­σει η έξαλ­λη και αλα­ζο­νι­κή σιω­νι­στι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα. Ταυ­τό­χρο­να, η επι­λο­γή της Τε­χε­ρά­νης να στο­χο­θε­τή­σει τις εγκα­τα­στά­σεις τους, προ­κά­λε­σε πλήγ­μα στις προ­σπά­θειες «συ­νεν­νό­η­σης» των τε­λευ­ταί­ων λίγων χρό­νων και επα­νέ­φε­ρε την κα­χυ­πο­ψία απέ­να­ντι στην Ισλα­μι­κή Δη­μο­κρα­τία.

Στις γραμ­μές των πε­τρο­μο­ναρ­χιών, εμ­φα­νί­ζο­νται απο­κλί­σεις ως προς τις επι­λο­γές που θα κά­νουν μπρο­στά σε αυτές τις δια­πι­στώ­σεις. Τα Ηνω­μέ­να Αρα­βι­κά Εμι­ρά­τα, ως έτοι­μα από καιρό (το πιο φι­λο­σιω­νι­στι­κό αρα­βι­κό κρά­τος και γι’ αυτό δέ­χτη­καν τις πε­ρισ­σό­τε­ρες ιρα­νι­κές επι­θέ­σεις ανα­λο­γι­κά με τους γεί­το­νές τους) κα­τήγ­γει­λαν ως «ιστο­ρι­κά αδύ­να­μη» την αντί­δρα­ση των κρα­τών του Κόλ­που απέ­να­ντι στο Ιράν, απο­κα­λύ­πτο­ντας τη δια­φω­νία τους με τη «δια­κρι­τι­κό­τη­τα» των υπό­λοι­πων, που δεν ήθε­λαν να κα­τα­γρα­φούν ως εμπό­λε­μο μέρος στο πλευ­ρό του Ισ­ρα­ήλ. Ανα­κοί­νω­σαν την απο­χώ­ρη­σή τους από τον ΟΠΕΚ και απαί­τη­σαν αιφ­νι­δια­στι­κά την απο­πλη­ρω­μή ενός με­γά­λου δα­νεί­ου από το Πα­κι­στάν. Πρό­σφα­τα απο­κα­λύ­φθη­κε ότι το Ισ­ρα­ήλ διέ­θε­σε ένα σύ­στη­μα αε­ρά­μυ­νας και στρα­τιώ­τες που το χει­ρί­ζο­νταν στα Εμι­ρά­τα κατά τη διάρ­κεια του πο­λέ­μου. Η ανά­πτυ­ξη Ισ­ραη­λι­νών στρα­τιω­τών σε αρα­βι­κή χώρα και η πα­ρα­χώ­ρη­ση ενός πο­λύ­τι­μου οπλι­κού συ­στή­μα­τος (που το Ισ­ρα­ήλ δεν συ­νη­θί­ζει) σε αυτήν είναι άνευ προη­γου­μέ­νου και απο­κα­λύ­πτει πόσο έχει εμ­βα­θύ­νει η συ­νερ­γα­σία, την οποία τα Εμι­ρά­τα προ­α­ναγ­γέ­λουν –με τις πρά­ξεις τους–  ότι θα κλι­μα­κώ­σουν πλέον χωρίς «ντρο­πές»…

Για το Κατάρ και τη Σα­ου­δι­κή Αρα­βία τα πράγ­μα­τα είναι πιο σύν­θε­τα. Ο πό­λε­μος μπο­ρεί να επι­τα­χύ­νει τη σύ­γκλι­σή τους σε μια κα­τεύ­θυν­ση συ­γκρό­τη­σης «τρί­του πόλου» (δια­φο­ρο­ποί­η­σης και από τον ιρα­νι­κό «Άξονα» και από τους υπο­στη­ρι­κτές μιας αντι-ιρα­νι­κής συμ­μα­χί­ας με το Ισ­ρα­ήλ), που θα ερ­γα­στεί πιο «αυ­τό­νο­μα» και «πο­λυ­διά­στα­τα» για την ασφά­λειά του (εκεί λο­γο­δο­τού­σε και το σύμ­φω­νο Πα­κι­στάν-Σα­ούντ, που προ­έ­κυ­ψε μετά την επί­θε­ση του Ισ­ρα­ήλ στο έδα­φος του Κατάρ…).  Ασφα­λώς αυτές οι σκέ­ψεις έχουν όρια: η απο­μά­κρυν­ση από τις ΗΠΑ είναι ενά­ντια στην ίδια τη φύση αυτών των κα­θε­στώ­των, τα οποία επι­πλέ­ον (ει­δι­κά οι Σα­ούντ) έχουν τη συ­νή­θεια αλ­λιώς να στέ­κο­νται «στο φως της ημέ­ρας» κι άλλα να ενορ­χη­στρώ­νουν «στα σκο­τά­δια». Πα­ρό­λα αυτά, στη γλώσ­σα του ξε­σα­λω­μέ­νου πλέον Ισ­ρα­ήλ, αυτή η διερ­γα­σία πε­ρι­γρά­φε­ται ως ο «ανα­δυό­με­νος σου­νι­τι­κός άξο­νας» που ήδη αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως επό­με­νος αντί­πα­λος στον οποίο «Τουρ­κία και Κατάρ ρυ­μουλ­κούν τη Σα­ου­δι­κή Αρα­βία».

Το Ιράν πα­ρα­μέ­νει σε πο­λε­μι­κή ετοι­μό­τη­τα και σε λει­τουρ­γία επι­βί­ω­σης, που επι­βρα­δύ­νει και επι­σκιά­ζει κάθε άλλη εξέ­λι­ξη. Αλλά τόσο η θέση του στην πε­ριο­χή, όσο και το εσω­τε­ρι­κό του τοπίο θα υπο­στούν με­τα­βο­λές. Η κα­τεύ­θυν­σή τους θα κρι­θεί από την ορι­στι­κή έκ­βα­ση του πο­λέ­μου και –κυ­ρί­ως– από τη μορφή που θα πάρει μια πι­θα­νή «ει­ρή­νη».

Οι συ­νέ­πειες του πο­λέ­μου και της ση­με­ρι­νής «γκρί­ζας» συν­θή­κης έχουν ήδη επί­πτω­ση στην πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία, με την άνοδο των τιμών της ενέρ­γειας και των λι­πα­σμά­των και την πλη­θω­ρι­στι­κή πίεση. Το ζη­τού­με­νο είναι αν και πόσο θα επι­δει­νω­θεί και πόσο θα διαρ­κέ­σει –με το φά­ντα­σμα του στα­σι­μο­πλη­θω­ρι­σμού να πλα­νιέ­ται πάνω από το διε­θνές σύ­στη­μα. Κά­ποιοι «ει­δι­κοί» ισχυ­ρί­ζο­νται ότι υπάρ­χουν ήδη «τε­τε­λε­σμέ­να» των οποί­ων η πλή­ρης διά­στα­ση δεν έχει εκ­δη­λω­θεί ακόμα (π.χ. κρίση τρο­φί­μων το 2027). Ταυ­τό­χρο­να, αρ­κού­σε η πο­λε­μι­κή κρίση των 40 ημε­ρών για να αρ­χί­σουν οι διερ­γα­σί­ες ανα­διά­τα­ξης των εμπο­ρι­κών δια­δρό­μων (σι­δη­ρο­δρο­μι­κή σύν­δε­ση Σα­ου­δι­κής Αρα­βί­ας-Ιορ­δα­νί­ας-Συ­ρί­ας-Τουρ­κί­ας, στρο­φή του Ιράν σε «χερ­σαίο εμπό­ριο» μέσω Πα­κι­στάν προς την Κίνα). Καθώς τέ­τοιες επι­λο­γές γί­νο­νται υπό το βάρος της (αν)ασφά­λειας, λο­γο­δο­τούν στη γε­ω­γρα­φία αλλά και στις στρα­τη­γι­κές σχέ­σεις, ενι­σχύ­ο­ντας την αντι­κα­τά­στα­ση της «χα­ρού­με­νης πα­γκο­σμιο­ποί­η­σης» από την «πε­ρι­φρου­ρη­μέ­νη».

Η εκ­στρα­τεία των 40 ημε­ρών ανέ­δει­ξε τα όρια της προ­τι­μη­τέ­ας στρα­τη­γι­κής Τραμπ, καθώς η μέ­θο­δος ωμής επι­βο­λής μέσω της απει­λής χρή­σης συ­ντρι­πτι­κής βίας ή/και της σύ­ντο­μης/επι­δει­κτι­κής χρή­σης της σκό­ντα­ψε στην αντο­χή του Ιράν. Ανέ­δει­ξε επί­σης τη διεύ­ρυν­ση του χά­σμα­τος με τον ευ­ρω­παϊ­κό ιμπε­ρια­λι­σμό. Η ανοι­χτή αντι­πα­ρά­θε­ση με την ισπα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση (με απει­λές απο­βο­λής από το ΝΑΤΟ ή δια­κο­πής κάθε οι­κο­νο­μι­κής σχέ­σης), η δη­μό­σια «απο­γο­ή­τευ­ση» του Τραμπ από τη στάση της Με­λό­νι (που υπο­χρε­ώ­θη­κε να υπε­ρα­σπι­στεί την τιμή του Πάπα…), οι καυ­στι­κές δη­λώ­σεις Μερτζ και η ακό­λου­θη από­συρ­ση 5.000 Αμε­ρι­κα­νών στρα­τιω­τών από τη Γερ­μα­νία, η ξαφ­νι­κή αμ­φι­σβή­τη­ση από τις ΗΠΑ της βρε­τα­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας στα Φό­κλαντ/Μαλ­βί­νες, ανα­δει­κνύ­ουν κλυ­δω­νι­σμούς που δεν είχε προ­κα­λέ­σει ούτε η απει­λή στην (άμε­σου ευ­ρω­παϊ­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος) Γροι­λαν­δία. Αλλά η αντί­δρα­ση «πλη­γω­μέ­νου θη­ρί­ου» μπρο­στά σε αυτές τις εξε­λί­ξεις είναι πάντα μια πολύ επι­κίν­δυ­νη πι­θα­νό­τη­τα…

Σουέζ;

Αυτός ο πό­λε­μος προ­κά­λε­σε εξαρ­χής συ­γκρί­σεις με την κρίση του Σουέζ το 1956.

Ο πει­ρα­σμός των ανα­λο­γιών είναι με­γά­λος: Για πρώτη φορά μετά την επί­θε­ση Ισ­ρα­ήλ-Αγ­γλί­ας-Γαλ­λί­ας κατά της Αι­γύ­πτου του Νάσερ, το σιω­νι­στι­κό κρά­τος συμ­με­τεί­χε σε έναν πό­λε­μο με την (άμε­ση-ενερ­γή) συμ­με­το­χή άλλων Με­γά­λων Δυ­νά­με­ων, ελ­πί­ζο­ντας να απαλ­λα­γεί από έναν ενο­χλη­τι­κό αντί­πα­λο. Οι με­γά­λοι σύμ­μα­χοί του, έλ­πι­ζαν και αυτοί τότε να ανα­κό­ψουν με την στρα­τιω­τι­κή βία την αμ­φι­σβή­τη­ση του διε­θνούς ρόλου τους. Όταν σφρα­γί­στη­καν τα Στενά του Ορ­μούζ, ανα­δεί­χθη­κε ως επί­δι­κο του πο­λέ­μου και ο έλεγ­χος ενός κρί­σι­μου διε­θνώς εμπο­ρι­κού-ενερ­γεια­κού πε­ρά­σμα­τος.

Μετά την κα­τά­παυ­ση του πυρός, που άφησε το Ιρα­νι­κό κα­θε­στώς στη θέση του και τα Στενά του Ορ­μούζ υπό τον έλεγ­χό του, φού­ντω­σε η συ­ζή­τη­ση περί μιας ιστο­ρι­κής ήττας του αμε­ρι­κα­νι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού αντί­στοι­χης με εκεί­νη των Αγ­γλο­γάλ­λων το 1956, που επι­σφρά­γι­σε το τέλος της κυ­ριαρ­χί­ας τους.

Όμως παρά τον πει­ρα­σμό αυτών των ανα­λο­γιών, ένα τέ­τοιο συ­μπέ­ρα­σμα είναι προ­δρο­μι­κό (δεν έχει υπάρ­ξει τέλος του πο­λέ­μου με σαφή έκ­βα­ση και ρητή απο­δο­χή της από τα εμπλε­κό­με­να μέρη), ενώ υπο­τι­μά κά­ποιες ποιο­τι­κές δια­φο­ρές με τον κόσμο που είχε δια­μορ­φω­θεί το 1956.

Η ισχύς των ΗΠΑ έχει κλο­νι­στεί, βά­ζο­ντας τέλος στην εποχή της αναμ­φι­σβή­τη­της πα­γκό­σμιας πρω­το­κα­θε­δρί­ας τους. Με αυτήν την έν­νοια, πράγ­μα­τι η «μο­νο­πο­λι­κή εποχή» έληξε όπως έληξε κά­πο­τε και η εποχή που «ο ήλιος ποτέ δεν έδυε στη Βρε­τα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία». Αλλά η ιστο­ρι­κή υπο­βάθ­μι­ση των πα­λιών ευ­ρω­παϊ­κών με­γά­λων δυ­νά­με­ων που επι­σφρα­γί­στη­κε στο Σουέζ, είχε ήδη κρι­θεί μέσα από έναν πα­γκό­σμιο πό­λε­μο που δια­μόρ­φω­σε ορι­στι­κά το νέο συ­σχε­τι­σμό με την άνοδο των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ.

Η στρα­τιω­τι­κή νίκη του Ισ­ρα­ήλ και των Αγ­γλο­γάλ­λων στο Σουέζ με­τα­τρά­πη­κε σε πο­λι­τι­κή πα­νω­λε­θρία (και θρί­αμ­βο της Αι­γύ­πτου) μέσα από την ηχηρή και (ιστο­ρι­κά σπά­νια) συ­ντο­νι­σμέ­νη πα­ρέμ­βα­ση των δύο νέων, αδιαμ­φι­σβή­τη­των πα­γκό­σμιων  υπερ­δυ­νά­με­ων. Το Λον­δί­νο και το Πα­ρί­σι «συμ­μορ­φώ­θη­καν» και απο­δέ­χτη­καν την ιστο­ρι­κή τους υπο­βάθ­μι­ση μπρο­στά στη συ­ντο­νι­σμέ­νη απαί­τη­ση της Μό­σχας και της Ουά­σινγ­κτον. Είναι δύ­σκο­λο να εντο­πί­σει κα­νείς μια σύγ­χρο­νη ισο­δύ­να­μη «γε­ω­με­τρία»…

https://rproject.gr/article/ipa-iran-oyte-polemos-oyte-eirini