Το ISIS ή ISIL (Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε) έχει παρεισφρήσει στην παγκόσμια ειδησεογραφία από τo θέρος του 2014, όπου πιο συγκεκριμένα στις 29 Ιουνίου ανακοίνωσε μονομερώς την εγκαθίδρυση χαλιφάτου σε μία έκταση, η οποία περιλαμβάνει εδαφικές ζώνες του Ιράκ και της Συρίας, ορίζοντας μάλιστα χαλίφη του κράτους αλλά και απανταχού ηγέτη των μουσουλμάνων τον Αμπού Μπακρ αλ – Μπαγκντάντι. Η οργάνωση επιδιώκει κατά κύριο λόγο την περαιτέρω εδαφική της επέκταση σε όλη την Μέση Ανατολή, την Τουρκία, την Κύπρο, τη Βόρεια Αφρική, ενώ απειλεί, με εκπόρθηση περιοχών ακόμη και της Ευρώπης.
- του Δημήτρη Τσάκνη | Προπτυχιακός σπουδαστής, Πολιτικών Επιστημών του Δ.Π.Θ.
Αρκετοί έσπευσαν να χαρακτηρίσουν ουτοπικές τις επιδιώξεις του Ισλαμικού Κράτους, η απειλή του οποίου ωστόσο έχει θορυβήσει έντονα την διεθνή κοινότητα. Και αυτό γιατί από το 2014 και έκτοτε η παγκόσμια κοινή γνώμη καθίσταται συστηματική μάρτυς ανείπωτων φρικαλεοτήτων από την εξτρεμιστική οργάνωση, η οποία κάνοντας χρήση του διαδικτύου αποκεφαλίζει δημόσια, πυρπολεί και ισοπεδώνει αρχαιότητες, εκπαραθυρώνει ανθρώπους, δημιουργεί σκλάβες αναπαραγωγής, εξοικειώνει ουσιαστικά την υφήλιο με την υπέρμετρη βαναυσότητα σε μία απόπειρα να τρομοκρατήσει την ανάλγητη Δύση. Η συνωμοσία σχετικά με την δημιουργία του χαλιφάτου και την υπόθαλψη των εξτρεμιστών βρίσκεται, όπως είναι φυσικό, σε έξαρση. Άλλοι υποστηρίζουν πως πίσω από την εξτρεμιστική οργάνωση κρύβονται οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, άλλοι διατείνονται πως οι τρομοκράτες συναλλάσσονται απευθείας με την αμερικανική κυβέρνηση. Σκοπός του άρθρου πάραυτα δεν αποτελεί μήτε η διαφώτιση σχετικά με το ποιος κατευθύνει τις ενέργειες του φερόμενου ως κράτους, ισλαμικού χαλιφάτου, εάν όντως χειραγωγείται που οπωσδήποτε φαντάζει πιθανό ως σενάριο, αλλά ούτε οι τεχνικές επέκτασης και οι προτεραιότητες που έχει θέσει το ίδιο.
Αυτό που επιχειρείται να διαφωτιστεί στο παρόν άρθρο είναι το εξής απλό. Τηρεί το φερόμενο ως κράτος, ισλαμικό χαλιφάτο τις προϋποθέσεις εκείνες προκειμένου να χαρακτηριστεί εύλογα ως κρατική οντότητα; Πριν προχωρήσουμε στην συλλήβδην καταγραφή των στοιχείων που καθιστούν μία οντότητα ως κράτος, να σημειωθεί πως τα πρώτα κράτη εγκαινιάστηκαν κατά την περίοδο της νεωτερικότητας. Ενδεικτικά η Γαλλία απεκδύθηκε τον φεουδαλικό μανδύα στα τέλη του 17ου αιώνα, η Ιταλία ενοποιήθηκε το 1861 από τον Καβούρ, ενώ και τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη διαμορφώθηκαν περίπου κατά την ίδια περίοδο. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η σχετικά πρώιμη οργάνωση της Βρετανίας σε κράτος με την ύπαρξη κοινοβουλίου ήδη από τα τέλη της Ένδοξης επανάστασης το 1688. Το Ισλαμικό χαλιφάτο λοιπόν σύμφωνα με πλήθος μελετητών, δημοσιογράφων και εμπειρογνωμώνων αποτελεί ένα είδος προχωρημένης κοινωνικής και πολιτικής κοινότητας σε σημείο που να καλείται κρατική οντότητα. Αυτό που μένει να διαπιστωθεί είναι εάν πράγματι πληροί τα κριτήρια και τις προδιαγραφές ώστε να χαρακτηριστεί και πλέον τυπικά κράτος.
Το ‘κράτος’ είναι μία έννοια που διατυπώθηκε από τον Τόμας Χομπς στον περίφημο Λεβιάθαν το 1651, οπωσδήποτε ρηξικεύλεθη για την εποχή της και κωδικοποιούσε την οργάνωση μιας ευρύτατης ομάδας ανθρώπων σε μία πολιτική συλλογικότητα. Η ομάδα ανθρώπων είναι απαραίτητο να συστεγάζεται κάτω από ευρύ φάσμα κοινών ενδιαφερόντων, κοινών επιδιώξεων ως προς το μέλλον, κοινής καταγωγής, κοινής θρησκείας, κοινής γλώσσας, και κοινών ηθών – εθίμων. Αυτό που ο Ηρόδοτος πολλά χρόνια νωρίτερα εξήγγειλε ως ομόγλωσσον, όμαιμον και ομόθρησκον στην προσπάθειά του να ορίσει όχι το κράτος αλλά το έθνος. Τα πρώτα κράτη τα οποία διαδέχονται τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες και τα φεουδαλικά δουκάτα αποτελούν αυτοτελή καταστήματα πολιτικής εξουσίας ως αποτέλεσμα μιας συμφωνίας μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων. Το σύγχρονο κράτος συνεπώς αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως:
Το μονοπώλιο της νόμιμης φυσικής βίας. Το κατεξοχήν χαρακτηριστικό εσωτερικής επιβολής κατά τον Μαξ Βέμπερ, το οποίο επιτυγχάνεται, είτε μέσω της νομοθεσίας, είτε μέσω των σωμάτων ασφαλείας όποτε αυτό κριθεί σκόπιμο.
Το μονοπώλιο όσον αφορά την κοπή νομίσματος. Ενδεικτικά, η Ελλάδα, όπως και όλες οι χώρες – μέλη της Ευρωζώνης έχουν εκχωρήσει την αρμοδιότητα κοπής νομίσματος στην ΕΚΤ.
Πηγές χρηματοδότησης κράτους. Ένας κρατικός φορέας έχει αδιάλειπτη ανάγκη από ανεξάντλητα έσοδα, τα οποία προορίζονται να καλύψουν λειτουργικές δαπάνες. Τα έσοδα συνήθως προέρχονται, είτε από την άμεση και έμμεση φορολόγηση προϊόντων και εισοδημάτων, είτε από τον εξωτερικό δανεισμό.
Εθνικός στρατός και αστυνομία. Τα σώματα ασφαλείας αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την εξωτερική άμυνα αλλά και για την επιβολή της έννομης τάξης στο εσωτερικό αντίστοιχα.
Δικαστικό σώμα. Υπονοείται σαφώς η ύπαρξη Συντάγματος, τους κανονισμούς και τις διατάξεις του οποίου οφείλει να σέβεται και να εφαρμόζει η δικαστική εξουσία και οι λειτουργοί της.
Το Ισλαμικό χαλιφάτο έχει αναπτύξει μία δυναμική και έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε κάποιου είδους οργανωμένου κράτους. Αρχικά έχει ανακηρύξει την Ράκκα ως πρωτεύουσα του κράτους, μία πόλη όπου τοποθετείται γεωγραφικά στο κέντρο της Βόρειας Συρίας, στις όχθες του Ευφράτη. Δευτερευόντως έχει ξεκινήσει την κυκλοφορία νομίσματος. Το περίφημο χρυσό δηνάριο, το οποίο παραπέμπει στα νομίσματα που κυκλοφορούσαν τον 7ο αιώνα μ.Χ. Επιπλέον δραστηριοποιείται στο εσωτερικό της επικράτειας ένα είδος θρησκευτικής αστυνομίας στα πρότυπα της σαουδαραβικής, Μουταβίν (Mutaween), η οποία είναι υπεύθυνη για την τήρηση της Σαρία, την είσπραξη των προσόδων αλλά και την συμμόρφωση με τους νόμους των θρησκευτικών δικαστών. Το δικαστικό σώμα το οποίο αποτελείται από εκπροσώπους του Θεού είναι το καθ’ ύλην αρμόδιο για την επιβολή ποινών μεταξύ των οποίων, ο ακρωτηριασμός, ο λιθοβολισμός και φυσικά η θανατική καταδίκη. Οι περιγραφές παραπέμπουν ασφαλώς σ’ ένα σκληροπυρηνικό ισλαμικό κράτος με ασφυκτικό κρατικό έλεγχο και καταπιεστική ηγεσία, η οποία εν γένει είναι απίθανο να διαθέτει την συναίνεση των κυβερνωμένων για τον απλούστατο λόγο ότι η δημιουργία του φερόμενου ως κράτους, ισλαμικού χαλιφάτου δεν αποτέλεσε προϊόν λαϊκής αυτοδιάθεσης αλλά de facto ανακήρυξης. Παρά το γεγονός πως οι εν λόγω επίμαχες περιοχές κατοικούνται από μουσουλμανικούς πληθυσμούς ως επί το πλείστον αυτό δεν συνεπάγεται πως συναινούν στην υπαγωγή τους σε ένα καθεστώς εμφανώς πειθαναγκαστικό και ακραίας εφαρμογής του ισλαμικού δόγματος. Σύμφωνα με στοιχεία που κατέγραψε το αμερικανικό ειδησεογραφικό έντυπο των Washington Post οι γηγενείς πληθυσμοί και οι νυν υπήκοοι του νεότευκτου Ισλαμικού Κράτους εμφανίζονται δυσαρεστημένοι από τις πρακτικές που εφαρμόζει η νέα ηγεσία εναντίον των αντιφρονούντων τους οποίους οδηγεί στον θάνατο είτε στην εξορία στην καλύτερη των περιπτώσεων. Το γεγονός επίσης, πως οι γηγενείς πληθυσμοί καταπιέζονται προκειμένου να καταβάλλουν περαιτέρω φόρους στο χαλιφάτο δημιουργεί, όπως είναι φυσικό, ένα καθεστώς περιβάλλον ασφυκτικής διαβίωσης, το οποίο δυσχεραίνουν περιορισμοί σε αγαθά και υπηρεσίες, όπως το ηλεκτρικό ρεύμα ή και το νερό. Σύμφωνα με το ίδιο έντυπο του αμερικανικού περιοδικού το Ισλαμικό Κράτος έχει στραφεί σε όχι τόσο νόμιμες πρακτικές, προκειμένου να εξασφαλίσει πολύτιμα έσοδα για την επιβίωσή του. Το λαθρεμπόριο πετρελαίου στα σύνορα με την Τουρκία αποτελεί την κατεξοχήν προσοδοφόρα δραστηριότητα του χαλιφάτου, το οποίο αποκομίζει αρίφνητα ποσά. Καθώς, όπως προαναφέρθηκε, το Ισλαμικό Κράτος ελέγχει μία τεράστια εδαφική ζώνη, έχει την δυνατότητα να επιβάλλει συνεχείς φόρους στους υπηκόους του, φόροι οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν προϊόντα γνήσιου και στυγνού εκβιασμού. Απαγωγές για λύτρα, δουλεμπόριο, δωρεές από τα κράτη της Αραβικής χερσονήσου, παράνομο εμπόριο αρχαίων θησαυρών αποτελούν συμπληρωματικές μεθόδους εξασφάλισης εσόδων. Ενώ δεν θα πρέπει να λησμονηθεί η λαφυραγωγία Ιρακινών τραπεζών, οι οποίες έπεσαν στα χέρια των τρομοκρατών αλλά και το πλιάτσικο σε είδη καθημερινής χρήσης. Αξιοσημείωτες πηγές εκμετάλλευσης και δυνητικές πηγές εσόδων, αποτελούν ταυτόχρονα τόσο οι εγκαταλελειμμένες κτιριακές εγκαταστάσεις, οι οικίες και οι επαύλεις ανθρώπων, οι οποίοι είτε εγκατέλειψαν την περιοχή, είτε εκδιώχθηκαν, είτε σκοτώθηκαν με το Ισλαμικό Κράτος να κάνει χρήση των παραπάνω κτηρίων, είτε μετατρέποντάς τα σε κέντρα εκπαίδευσης και στρατώνες, είτε πουλώντας τα. Μαχητές οι οποίοι καταφθάνουν προκειμένου να πολεμήσουν στο πλευρό των ακραίων ισλαμιστών πολλές φορές φέρνουν μαζί τους εμβάσματα τα οποία καρπώνεται το χαλιφάτο. Ενδεχομένως εν κατακλείδι το πλούσιο σε κοιτάσματα υπέδαφος σε συνδυασμός με τις εύφορες περιοχές της κοιλάδας του Τίγρη και του Ευφράτη αποτελούν εχέγγυα οικονομικών εσόδων. Συνοπτικά αναφέρεται πως το φερόμενο ως κράτος, χαλιφάτο τηρεί τις σημαντικότερες από τις προϋποθέσεις ώστε να χαρακτηριστεί ως κράτος. Διαθέτει επικράτεια, δικαστικό σώμα και σώμα ασφαλείας, φορολογικό σύστημα, ενώ προσβλέπει σε αποκομιδή κερδών μέσω μιας σειράς παράνομων δραστηριοτήτων. Παρά το γεγονός πως το νεοσυσταθέν κράτος εμφανίζει στοιχεία δεσποτικής εξουσίας βασιζόμενο στην καταπίεση, τον τρόμο και την απειλή εντούτοις ο χαρακτηρισμός επιστημονολογικά ευσταθεί. Πράγματι πρόκειται περί κράτους. Το αναφαίρετο δικαίωμα της αμφισβήτησης ωστόσο,, βρίσκει εφαρμογή στο πεδίο της πολιτικής αναγνώρισης του ως γνήσιου κρατικού φορέα. Κράτος το οποίο βασίζει την ισχύ του αποκλειστικά στην καταπίεση και την απειλή των αρχομένων, την στιγμή που δεν επιχειρεί να βελτιώσει στοιχειωδώς τις συνθήκες διαβίωσης των υπηκόων του, απεναντίας συμβάλλει ουσιαστικά στην εξαθλίωση τους, ατιμάζει την χομπσιανή προέλευση της έννοιας. Πολλώ μάλλον δε όταν το κράτος μετέρχεται αθέμιτα μέσα και επιδίδεται σε παράνομες δραστηριότητες προκειμένου να εξασφαλίσει τα έσοδά του. Η αδυναμία του Ισλαμικού Κράτους έγκειται ακριβώς σε αυτό το μήκος κύματος. Στο γεγονός δηλαδή ότι το Ισλαμικό χαλιφάτο έχει στηθεί επάνω σε σαθρά θεμέλια. Οι δυτικοί βομβαρδισμοί πλήττουν μεταξύ άλλων στόχους αμάχων, οι οποίοι ενώ ασφυκτιούν κάτω από την καταπιεστική φονταμενταλιστική εξουσία του χαλιφάτου, αναζητούν απεγνωσμένα ελαφρυντικά σκεπτόμενοι μήπως ο αληθινός εχθρός που παραμονεύει δεν είναι ο εγχώριος βασανιστής αλλά ο από αέρος εισβολέας. Σοφή παραίνεση προς τις ηγεσίες των δυτικών χωρών(;). Διακόψατε άμεσα τους βομβαρδισμούς και βαλθείτε να παρακολουθήσετε το ετοιμόρροπο κτίσμα του ακραίου φονταμενταλισμού να πυρπολείται ολοσχερώς σχεδόν από μόνο του.
