Φιλολογικά

Φιλολογικά

  • |

Τι σημαίνει φιλόλογος; Είναι απαραίτητη σήμερα η φιλολογία σε τούτη την κόλαση της διάχυσης, χυδαίας τις περισσότερες φορές, πληροφοριών; Μπορεί να είναι ανάσχεση στους ασύλληπτους ρυθμούς ταχύτητας; Εχουν σχέση οι νέοι μαζί της; Τους βοηθά στη συγκρότηση προσωπικότητας; Οξύνει την κριτική τους;

Γιώργος Σταματόπουλος

Δύσκολα θα βρούμε απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα σε κιτάπια του εικοστού πρώτου αιώνα. Πρέπει να επιστρέψουμε στον δέκατο ένατο αιώνα για να βρούμε κάτι ικανοποιητικό, έχοντας υπόψη τις σαρωτικές αλλαγές που έχουν επέλθει στις κοινωνίες της Ευρώπης.

Διαβάζουμε λοιπόν στο βιβλίο «Friedrich Nietzsce Για τη Φιλολογία – θέσεις και αφορισμοί», επιλογή κειμένων-μετάφραση-επιλεγόμενα Βασίλειος Π. Βερτουδάκης, εκδόσεις Περισπωμένη (δίγλωσση έκδοση -Γερμανικά, Ελληνικά): «Δεν υπήρξα μάταια φιλόλογος, ίσως να είμαι ακόμη· πάει να πει, διδάσκαλος της αργής ανάγνωσης -στο τέλος γράφω κι εγώ αργά. Τώρα δεν ανήκει τούτο μόνο στις συνήθειές μου αλλά και στο γούστο μου -σ’ ένα διεστραμμένο γούστο ίσως;- να μη γράφω τίποτα πια που να μη φέρνει σε α π ό γ ν ω σ η [η αραίωση δική μας] όποιον είναι “βιαστικός”.

Γιατί φιλολογία είναι εκείνη η αξιοσέβαστη τέχνη, η οποία ζητά από τους θιασώτες της προ πάντων ένα πράγμα: να στέκονται σε μιαν απόσταση, να αφήνουν χρόνο στον εαυτό τους, να μένουν σιωπηλοί, να γίνονται αργοί -όπως η τέχνη και η επιδεξιότητα του χρυσοχόου εφαρμοσμένη στην κάθε λ έ ξ η, μια τέχνη που πρέπει να φέρει εις πέρας εξαιρετικά λεπτή, προσεκτική εργασία και που δεν επιτυγχάνει τίποτε εάν δεν το πετύχει lento [εκτέλεση σε αργό τέμπο].

Ακριβώς όμως γι’ αυτόν τον λόγο η Φιλολογία είναι σήμερα περισσότερο από ποτέ απαραίτητη· ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο μάς προσελκύει και μας σαγηνεύει τόσο δυνατά εν μέσω μιας εποχής της “εργασίας”, δηλαδή της βιασύνης, της ανάρμοστης και κάθιδρης σπουδής που θέλει όλα “να τελειώνουν” αμέσως, ακόμη κι ένα βιβλίο, παλαιό ή νεότερο: η Φιλολογία η ίδια δεν τελειώνει τόσο εύκολα με οτιδήποτε· διδάσκει πώς να διαβάζουμε κ α λ ά, δηλαδή αργά, εις βάθος, προσέχοντας μπρος και πίσω, με επιφυλάξεις, αφήνοντας τις θύρες ανοικτές, με λεπτά δάκτυλα και μάτια…».

Οπως εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς πρόκειται για έναν ύμνο στη βραδύτητα, μια εισδοχή στο βάθος των εννοιών [της γραφής-της ζωής] – εντελώς ανεφάρμοστα και αδιανόητα σήμερα, τόσο όμως απαραίτητα εάν θέλουμε να είμαστε ακόμη φυσιολογικοί άνθρωποι. Να διαβάζουμε αργά και προσεκτικά; Μα, τι λέμε τώρα; Αυτά είναι για μερικούς μεσήλικους, που δεν έχουν τι να κάνουν στη ζωή τους, εδώ επικρατεί η φιλοσοφία τού διαβάστε-σκουπίστε-τελειώσατε [και αυτό πολύ είναι!].

Η φιλολογία δεν είναι εκμάθηση του συντακτικού και της γραμματικής ή μια λέξη προς λέξη ερμηνεία των κειμένων -είναι διείσδυση στο βάθος των εννοιών, στη ρίζα τους, στο θαύμα της γένεσης των λέξεων και της γλώσσας γενικότερα. Θαύμα, ναι, τι άλλο; Ο ίδιος ο Νίτσε δεν θα έφτανε ίσως στη φιλοσοφία εάν δεν ήταν τόσο καλός φιλόλογος – όπως και ο Παναγιώτης Κονδύλης στα καθ’ ημάς.

.efsyn.gr/