Ο ρατσισμός στην εποχή της “αχρωματοψίας”

Από τις νίκες της δεκαετίας του ’60 στον “νέο Τζιμ Κρόου”

«O Τζάρ­βιους Κότον δεν μπο­ρεί να ψη­φί­σει. Όπως ο πα­τέ­ρας του, ο παπ­πούς του, ο προ­πάπ­πους και ο προ­προ­πάπ­πους του δεν δι­καιού­ται να συμ­με­τέ­χει στην εκλο­γι­κή δη­μο­κρα­τία μας… Ο προ­προ­πάπ­πους του Κότον δεν μπο­ρού­σε να ψη­φί­σει ως σκλά­βος. Ο προ­πάπ­πους του ξυ­λο­κο­πή­θη­κε μέχρι θα­νά­του από την Κου-Κλουξ-Κλαν επει­δή επι­χεί­ρη­σε να ψη­φί­σει. Ο παπ­πούς του δεν μπό­ρε­σε να ψη­φί­σει επει­δή τον τρο­μο­κρά­τη­σε η Κλαν. Ο πα­τέ­ρας του απα­γο­ρεύ­τη­κε να ψη­φί­σει λόγω της φο­ρο­λο­γι­κής ενη­με­ρό­τη­τας και των τεστ αλ­φα­βη­τι­σμού. Σή­με­ρα, ο Τζάρ­βιους Κότον δεν μπο­ρεί να ψη­φί­σει επει­δή, όπως και πολ­λοί άλλοι μαύ­ροι στις ΗΠΑ, έχει στιγ­μα­τι­στεί ως κα­τα­δι­κα­σμέ­νος και είναι έξω με ανα­στο­λή».

 

Μισέλ Αλε­ξά­ντερ, “Ο Νέος Τζιμ Κρόου”

Πάνος Πέτρου |

Το μαύρο κί­νη­μα της δε­κα­ε­τί­ας του ’60 εμ­φα­νί­στη­κε ως αντί­δρα­ση στην «ανά­πη­ρη ελευ­θε­ρία» που προ­έ­κυ­ψε στα χρό­νια μετά την «Χει­ρα­φέ­τη­ση» και το τέλος της δου­λο­κτη­σί­ας.

Στον αμε­ρι­κά­νι­κο Νότο, το Κί­νη­μα για τα Πο­λι­τι­κά Δι­καιώ­μα­τα, γκρέ­μι­σε τη ρα­τσι­στι­κή νο­μο­θε­σία «Τζιμ Κρόου». Στις «φι­λε­λεύ­θε­ρες» Πο­λι­τεί­ες του Βορρά, οι μαύ­ρες εξε­γέρ­σεις στις πό­λεις και το κί­νη­μα της Μαύ­ρης Δύ­να­μης ανέ­δει­ξαν την κοι­νω­νι­κή-οι­κο­νο­μι­κή ανι­σό­τη­τα κι επέ­βα­λαν με­γά­λες κα­τα­κτή­σεις. Στο κλίμα του γε­νι­κευ­μέ­νου ρι­ζο­σπα­στι­σμού της επο­χής, αυτοί οι αγώ­νες πέ­τυ­χαν και ιδε­ο­λο­γι­κές νίκες -η συν­θή­κη της ανι­σό­τη­τας θε­ω­ρού­ταν ακλό­νη­τη «φυ­σι­κή τάξη πραγ­μά­των» μέχρι την εκρη­κτι­κή ανά­πτυ­ξη των αγώ­νων της επο­χής.

Η αμε­ρι­κα­νι­κή άρ­χου­σα τάξη μπο­ρού­σε να ζήσει με το πρώτο σκέ­λος, την ύπαρ­ξη νο­μι­κής ισό­τη­τας, αλλά καθώς περ­νού­σε στην αντε­πί­θε­ση μετά την υπο­χώ­ρη­ση των με­γά­λων αγώ­νων, βάλ­θη­κε να αντι­στρέ­ψει το δεύ­τε­ρο σκέ­λος, τις κοι­νω­νι­κές κα­τα­κτή­σεις του μαύ­ρου πλη­θυ­σμού. Για να το πε­τύ­χει αυτό, χρειά­στη­κε να αντε­πι­τε­θεί και στο τρίτο -να αντι­στρέ­ψει ή στρε­βλώ­σει την άνοδο του αντι­ρα­τσι­στι­κού αι­σθή­μα­τος.

Κα­ταρ­χήν ανέ­χτη­κε ή κι εν­θάρ­ρυ­νε ένα νέο κύμα «λευ­κής αντί­δρα­σης» στο Νότο. Επί Νίξον έγινε δια­βό­η­τος ο όρος «Νότια στρα­τη­γι­κή», που πε­ριέ­γρα­φε τη συ­νει­δη­τή προ­σπά­θεια του Ρε­που­μπλι­κα­νι­κού Κόμ­μα­τος να διεκ­δι­κεί την εκλο­γι­κή νίκη, κερ­δί­ζο­ντας τις νό­τιες Πο­λι­τεί­ες από τους Δη­μο­κρα­τι­κούς, με μια ρη­το­ρι­κή που «έκλει­νε το μάτι» στα ρα­τσι­στι­κά αντα­να­κλα­στι­κά. Η επα­κό­λου­θη «ρι­γκα­νι­κή αντε­πα­νά­στα­ση» δεν αφο­ρού­σε μόνο το νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό, αλλά έχτι­ζε ένα ιδε­ο­λο­γι­κό ρεύμα κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης στη Δεξιά πάνω σε μια γε­νι­κευ­μέ­νη συ­ντη­ρη­τι­κή στρο­φή -με την έμ­με­ση στο­χο­ποί­η­ση του μαύ­ρου πλη­θυ­σμού στην αιχμή του δό­ρα­τος.

Οι επο­χές είχαν αλ­λά­ξει και η μέ­θο­δος έπρε­πε να προ­σαρ­μο­στεί. Υπο­τί­θε­ται ότι οι ΗΠΑ είχαν βγει από το «σκο­τει­νό πα­ρελ­θόν» των δια­κρί­σε­ων με βάση το χρώμα του δέρ­μα­τος. Τα νέα στε­ρε­ό­τυ­πα ήταν κοι­νω­νι­κά-πο­λι­τι­σμι­κά. Το «πρό­βλη­μα» πλέον δεν ήταν ότι είναι μαύ­ροι, αλλά ότι είναι τε­μπέ­λη­δες, πα­ρα­βα­τι­κοί, ανεύ­θυ­νοι. Όλα τα προ­βλή­μα­τα των φτω­χο­γει­το­νιών απο­δό­θη­καν στην «κουλ­τού­ρα του γκέτο».

Ο νέος όχι-τό­σο-κα­λυμ­μέ­νος ρα­τσι­σμός αξιο­ποιού­σε συ­νει­δη­τά το μύθο της «αχρω­μα­το­ψί­ας» και της «με­τα­φυ­λε­τι­κής Αμε­ρι­κής». Αφε­νός για να εμ­φα­νί­ζε­ται «αθώος ρα­τσι­σμού». Αφε­τέ­ρου, για να επι­τε­θεί σε κάθε μαύρη διεκ­δί­κη­ση ως «υπερ­βο­λι­κή». Το ση­με­ρι­νό «All Lives Matter» ως τάχα απά­ντη­ση στο «Black Lives Matter» είναι η επι­το­μή αυτής της λο­γι­κής της «αχρω­μα­το­ψί­ας». Αρ­νού­μα­στε ότι υπάρ­χει πλέον φυ­λε­τι­κό ζή­τη­μα και έτσι κα­ταγ­γέ­λου­με όποιον δεί­χνει ότι συ­νε­χί­ζει να υπάρ­χει ως ύπο­πτο για «υπο­κί­νη­ση φυ­λε­τι­κού δι­χα­σμού»!

Μια εν­δια­φέ­ρου­σα πτυχή του νέου ρα­τσι­σμού, είναι ότι η κοι­νω­νι­κή-πο­λι­τι­κή ανέ­λι­ξη μιας μαύ­ρης μειο­ψη­φί­ας είναι συ­στα­τι­κό του συ­μπλή­ρω­μα (ο ίδιος Νίξον της «Νό­τιας Στρα­τη­γι­κής» ει­ση­γού­ταν και έναν «Μαύρο Κα­πι­τα­λι­σμό»). Αυτή ενι­σχύ­ει το μύθο της «με­τα­φυ­λε­τι­κό­τη­τας» και μαζί αυτόν της ευ­θύ­νης των ίδιων των μαύ­ρων για τα βά­σα­νά τους: από τη στιγ­μή που «αυτός ο μαύ­ρος δού­λε­ψε σκλη­ρά και τα κα­τά­φε­ρε, οι πόρ­τες είναι ανοι­χτές για όλους -απλά δεν προ­σπα­θούν σκλη­ρά να τις πε­ρά­σουν».

Με άλλα λόγια, ο νέος ρα­τσι­σμός είναι απο­λύ­τως προ­σαρ­μο­σμέ­νος στα ευ­ρύ­τε­ρα ιδε­ο­λο­γή­μα­τα του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού. Άλ­λω­στε επι­στρα­τεύ­τη­κε για να τον υπο­στη­ρί­ξει. Το ξή­λω­μα των κοι­νω­νι­κών προ­γραμ­μά­των, υπο­στη­ρί­χτη­κε ιδε­ο­λο­γι­κά με την επί­θε­ση στο στε­ρε­ό­τυ­πο του «μαύ­ρου τε­μπέ­λη που ζει από τους φό­ρους του ερ­γα­ζό­με­νου λευ­κού». Η υπο­βάθ­μι­ση των σχο­λεί­ων ξε­κί­νη­σε από τις μαύ­ρες γει­το­νιές -όπου οι μα­θη­τές είναι τάχα «ανε­πί­δε­κτοι μά­θη­σης».

Όλα αυτά απο­τυ­πώ­νουν την δια­σταύ­ρω­ση φυλής και τάξης. Αλλά για να ορ­γα­νω­θούν αυτές οι ιδε­ο­λο­γι­κές και υλι­κές-οι­κο­νο­μι­κές επι­θέ­σεις, χρειά­στη­κε να ανα­διορ­γα­νω­θεί ο μη­χα­νι­σμός της κα­τα­πί­ε­σης των μαύ­ρων -διαιω­νί­ζο­ντας ένα καυτό «φυ­λε­τι­κό ζή­τη­μα» που δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως απλά «τα­ξι­κό». Το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα και το κρά­τος στις ΗΠΑ ορ­γα­νώ­νουν συ­στη­μα­τι­κά την κα­τα­πί­ε­ση του μαύ­ρου πλη­θυ­σμού συ­γκε­κρι­μέ­να. Υπάρ­χουν πιο «σιω­πη­λές» πτυ­χές, όπως η ντε­φά­κτο στέ­ρη­ση εκλο­γι­κών δι­καιω­μά­των σε μια σειρά Πο­λι­τεί­ες (προ­βάλ­λο­ντας νο­μι­μο­φα­νώς διά­φο­ρα προ­σκόμ­μα­τα, από το αξιό­χρεο του Αφρο­α­με­ρι­κα­νού ψη­φο­φό­ρου έως τη φο­ρο­λο­γι­κή του ενη­με­ρό­τη­τα και το κε­φα­λι­κό κό­στος των 80 δο­λα­ρί­ων στην εγ­γρα­φή στους εκλο­γι­κούς κα­τα­λό­γους). Υπάρ­χουν οι «κραυ­γα­λέ­ες» πτυ­χές, όπως οι συ­στη­μα­τι­κές αστυ­νο­μι­κές δο­λο­φο­νί­ες στους δρό­μους -που είναι όμως συ­νέ­πεια της λει­τουρ­γί­ας ενός ολό­κλη­ρου αστυ­νο­μι­κο-δι­κα­στι­κού-σω­φρο­νι­στι­κού «συ­μπλέγ­μα­τος».

Αυτό το τε­λευ­ταίο, απο­κα­λεί η Μισέλ Αλε­ξά­ντερ «Νέο Τζιμ Κρόου» στο σχε­τι­κό βι­βλίο της, που έγινε «ευαγ­γέ­λιο» για μια σειρά νέων μαύ­ρων και αντι­ρα­τσι­στών ακτι­βι­στών.

Το σύ­στη­μα «μα­ζι­κών φυ­λα­κί­σε­ων» (οι ΗΠΑ είναι πρω­τα­θλή­τριες σε αριθ­μό κρα­του­μέ­νων) στρέ­φε­ται δυ­σα­νά­λο­γα εις βάρος των μαύ­ρων. Οι πε­ρισ­σό­τε­ρες φυ­λα­κί­σεις αφο­ρούν μικρή πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα. Σε αυτό το φόντο πρέ­πει να δει κα­νείς τον δια­βό­η­το «Πό­λε­μο Κατά των Ναρ­κω­τι­κών», που υπήρ­ξε στην πράξη πό­λε­μος κατά των μαύ­ρων κοι­νο­τή­των, με αστυ­νο­μι­κά σώ­μα­τα να συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται ως στρα­τός κα­το­χής στα γκέτο. Είναι ένας πό­λε­μος που δεν στο­χο­ποί­η­σε ποτέ τις μα­ζι­κές ροές και τους δια­δρό­μους των τε­ρά­στιων πο­σο­τή­των σκλη­ρών ου­σιών, αλλά εξα­πέ­λυ­σε κυ­νη­γη­τό στη μι­κρο­κα­το­χή μα­λα­κών ου­σιών, με προ­νο­μια­κό πεδίο δρά­σης τις μαύ­ρες κοι­νό­τη­τες -πα­ρό­τι η χρήση ναρ­κω­τι­κών είναι εξί­σου ή και πε­ρισ­σό­τε­ρο δια­δε­δο­μέ­νη στο λευκό πλη­θυ­σμό. Κά­ποιες Πο­λι­τεί­ες πήγαν ακόμα μα­κρύ­τε­ρα, θε­σμί­ζο­ντας αδι­κή­μα­τα όπως η «άσκο­πη πε­ρι­πλά­νη­ση με στόχο την διά­πρα­ξη εγκλή­μα­τος σχε­τι­κού με τη νο­μο­θε­σία περί ναρ­κω­τι­κών»! Σε ελεύ­θε­ρη με­τά­φρα­ση, έδινε το δι­καί­ω­μα σε κάθε μπά­τσο να υπο­θέ­σει ότι «αυτός ο αρά­πης γυρ­νά­ει στο πάρκο γιατί ψά­χνει να αγο­ρά­σει».

Υπάρ­χουν δύο ιδιαί­τε­ρες πτυ­χές που αφο­ρούν το σύ­στη­μα μα­ζι­κών φυ­λα­κί­σε­ων στις ΗΠΑ, που φω­τί­ζουν την πραγ­μα­τι­κή λει­τουρ­γία του: Η πρώτη αφορά την απο­στέ­ρη­ση των πο­λι­τι­κών δι­καιω­μά­των σε όσους έχουν ποι­νι­κό μη­τρώο. Είναι νό­μι­μη η άρ­νη­ση απα­σχό­λη­σης σε πρώην κα­τα­δι­κα­σμέ­νους, όπως και η άρ­νη­ση πρό­σβα­σης σε δη­μό­σια κα­τοι­κία, φοι­τη­τι­κά δά­νεια, υπο­τρο­φί­ες, κου­πό­νια τρο­φί­μων –όπως και η απο­στέ­ρη­ση του δι­καιώ­μα­τος ψήφου.

Η δεύ­τε­ρη αφορά την ανα­γκα­στι­κή ερ­γα­σία. Ένα σύ­μπλεγ­μα ιδιω­τι­κών φυ­λα­κών απο­τε­λεί τον τρίτο με­γα­λύ­τε­ρο ερ­γο­δό­τη στις ΗΠΑ! Τα «ιδρύ­μα­τα», όπως και οι με­γά­λες εται­ρί­ες που συ­νερ­γά­ζο­νται μαζί τους βγά­ζουν τε­ρά­στια κέρδη από την (ορια­κά απλή­ρω­τη) ερ­γα­σία των φυ­λα­κι­σμέ­νων. Για να υπο­γραμ­μι­στεί η τρα­γι­κή ει­ρω­νεία της ιστο­ρί­ας, πολ­λές από αυτές τις φυ­λα­κές έχουν ανε­γερ­θεί εκεί όπου βρί­σκο­νταν παλιά φυ­τεί­ες. Στα ίδια χω­ρά­φια, άν­θρω­ποι μαύ­ρου χρώ­μα­τος, χωρίς πο­λι­τι­κά δι­καιώ­μα­τα, ερ­γά­ζο­νται αλυ­σο­δε­μέ­νοι, με αντί­τι­μο μόνο την τροφή τους κι έναν ένο­πλο έφιπ­πο να τους ελέγ­χει.

Η διαιώ­νι­ση κι ενί­σχυ­ση αυτής της πο­λι­τι­κής υπο­γραμ­μί­ζει ότι είναι μια συ­στη­μι­κή δια­κομ­μα­τι­κή επι­λο­γή που ξε­περ­νά όσα γρά­ψα­με πα­ρα­πά­νω για τους Ρε­που­μπλι­κά­νους. Ο Κλί­ντον υπερ­θε­μά­τι­σε στον «πό­λε­μο κατά των ναρ­κω­τι­κών», με τον Τζο Μπάι­ντεν να περ­νά­ει τότε έναν νέο «ποι­νι­κό νόμο» που πα­ρό­τι εμ­φα­νι­ζό­ταν «άχρω­μος», με­τα­φρά­στη­κε σε κλι­μά­κω­ση των μα­ζι­κών φυ­λα­κί­σε­ων μαύ­ρων. Η εκλο­γή Ομπά­μα υπήρ­ξε η κο­ρυ­φαία στιγ­μή «μαύ­ρης ανέ­λι­ξης» που τάχα απο­δεί­κνυε την «με­τα­φυ­λε­τι­κή εποχή». Δεν πρέ­πει να υπο­τι­μη­θεί η ση­μα­σία της: Μαύ­ρος πρό­ε­δρος στις ΗΠΑ υπήρ­ξε κάτι αδια­νό­η­το για δε­κα­ε­τί­ες ή και αιώ­νες. Αλλά η κο­ρυ­φαία στιγ­μή υπήρ­ξε και η ορι­στι­κή μα­ταί­ω­ση αυτής της ψευ­δαί­σθη­σης. Το «black faces in high-places» (μαύρα πρό­σω­πα σε θέ­σεις εξου­σί­ας) απέ­τυ­χε πα­τα­γω­δώς ως στρα­τη­γι­κή βελ­τί­ω­σης της ζωής της μαύ­ρης πλειο­ψη­φί­ας. Διό­λου τυ­χαία, στα χρό­νια της προ­ε­δρί­ας του ξέ­σπα­σε το Black Lives Matter.

Φτά­νου­με έτσι στο 2020 και τη με­γά­λη αντι­ρα­τσι­στι­κή εξέ­γερ­ση, που απο­τε­λεί μια ακόμα έφοδο στον αδιά­κο­πο αγώνα αιώ­νων. Πριν τον Εμ­φύ­λιο Πό­λε­μο, ο Φρέ­ντε­ρικ Ντά­γκλας ανα­ρω­τιό­ταν «Τι είναι για τον σκλά­βο η 4η Ιούλη;». Με­σο­λά­βη­σαν με­γά­λες ανα­τρο­πές, προ­χω­ρή­μα­τα, νίκες αλλά και πι­κρές ήττες. Και το ερώ­τη­μα πα­ρα­μέ­νει. Ένας μαύ­ρος δια­δη­λω­τής πρό­σφα­τα έπια­σε το ίδιο νήμα: «Η Δια­κή­ρυ­ξη της Ανε­ξαρ­τη­σί­ας ανα­φέ­ρει ως ανα­φαί­ρε­τα δι­καιώ­μα­τα όλων των αν­θρώ­πων τη ζωή, την ελευ­θε­ρία και την επι­δί­ω­ξη της ευ­τυ­χί­ας. Ακόμα αγω­νι­ζό­μα­στε για το γα­μη­μέ­νο το πρώτο σκέ­λος -τη ζωή. Αλλά εί­μα­στε στους δρό­μους για να κα­τα­κτή­σου­με και τα άλλα δύο».

/rproject.gr/