Νέα Καληδονία: Η γαλλική αποικιοκρατία και ο αγώνας των ιθαγενών Κανάκ για αυτοδιάθεση

Νέα Καληδονία: Η γαλλική αποικιοκρατία και ο αγώνας των ιθαγενών Κανάκ για αυτοδιάθεση

  • |

Στις 4 Οκτώβρη, οι κάτοικοι της Νέας Καληδονίας κλήθηκαν να απαντήσουν σε δημοψήφισμα αν «επιθυμούν η νέα Καληδονία να προχωρήσει σε πλήρη κυριαρχία και να αποκτήσει ανεξαρτησία».

Το γε­γο­νός πέ­ρα­σε στα ψιλά, καθώς η επι­κρά­τη­ση του «όχι» (με 53,4%) πα­ρα­τεί­νει το στά­τους κβο και συ­νε­πώς δεν απο­τε­λεί με­γά­λη εί­δη­ση -όπως θα ήταν η δη­μιουρ­γία ενός νέου ανε­ξάρ­τη­του κρά­τους και η επα­κό­λου­θη απώ­λεια μιας γαλ­λι­κής κτή­σης. 

Πάνος Πέτρου |

Η υπό­θε­ση της ανε­ξαρ­τη­σί­ας δεν έχει τε­λειώ­σει, καθώς υπάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα για ένα νέο δη­μο­ψή­φι­σμα ως το 2022, στο οποίο αρ­κε­τοί ντό­πιοι αγω­νι­στές εκτι­μούν ότι μπο­ρεί να συ­νε­χι­στεί η τάση ενί­σχυ­σης του «ναι» (φέτος ανέ­βη­κε 3 μο­νά­δες από το προη­γού­με­νο δη­μο­ψή­φι­σμα του 2018). Η αντι­πα­ρά­θε­ση γύρω από το δη­μο­ψή­φι­σμα, έφερε στην επι­φά­νεια την ύπαρ­ξη αυτής της «ιστο­ρι­κής εκ­κρε­μό­τη­τας» στο πεδίο της από-αποι­κιο­ποί­η­σης και υπεν­θύ­μι­σε μια ακόμα αμαρ­τω­λή ιστο­ρία του γαλ­λι­κού κρά­τους.

Ο Κά­πτεν Τζέιμς Κουκ ήταν ο πρώ­τος Ευ­ρω­παί­ος που συ­νά­ντη­σε το νη­σιω­τι­κό αρ­χι­πέ­λα­γος, το 1774, και απο­φά­σι­σε να το βα­φτί­σει «Νέα Κα­λη­δο­νία» γιατί του θύ­μι­ζε την Σκο­τία. Άλ­λω­στε, ένα από τα πράγ­μα­τα που θα ήθε­λαν οι αγω­νι­στές να αλ­λά­ξουν μετά την ανε­ξαρ­τη­σία είναι και το όνομα της χώρας τους σε «Kanaky» («Κα­να­κία», «Γη των Κανάκ»).

Στις 24 Σε­πτέμ­βρη­του 1853, ο Γάλ­λος Ναύ­αρ­χο­ςΦε­μπ­βριέ-Ντε­πουάν απο­βι­βά­στη­κε σε ένα από τα νησιά της «Νέας Κα­λη­δο­νί­ας», στη μέση του Ει­ρη­νι­κού, 20.000 χλμ. μα­κριά από τη χώρα του και ανα­κή­ρυ­ξε ότι «Από σή­με­ρα, αυτή η γη είναι γαλ­λι­κή εθνι­κή ιδιο­κτη­σία». Η ύπαρ­ξη των ιθα­γε­νών Κανάκ σε αυτή τη γη δεν τον απα­σχό­λη­σε. Η νέα γαλ­λι­κή κτήση λει­τούρ­γη­σε αρ­χι­κά ως τόπος εξο­ρί­ας φυ­λα­κι­σμέ­νων. Με­τα­ξύ των 22.000 κρα­του­μέ­νων που έστει­λε το γαλ­λι­κό κρά­τος στο μα­κρι­νό νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα, ξε­χω­ρί­ζουν οι 4.000 πε­ρί­που πο­λι­τι­κοί κρα­τού­με­νοι μετά το 1871 -δη­λα­δή την επαύ­ριο της Πα­ρι­σι­νής Κομ­μού­νας. Μετά την ανα­κά­λυ­ψη με­γά­λων απο­θε­μά­των νι­κε­λί­ου, και τον τερ­μα­τι­σμό της λει­τουρ­γί­ας της πε­ριο­χής ως τόπος φυ­λά­κι­σης, η έμ­φα­ση δό­θη­κε σε ένα σχέ­διο «εποι­κι­στι­κής αποι­κιο­κρα­τί­ας». Είναι η εκ­δο­χή αποι­κιο­κρα­τί­ας που δεν έχει στόχο την εκ­με­τάλ­λευ­ση του ιθα­γε­νούς πλη­θυ­σμού, αλλά την εξο­λό­θρευ­ση κι αντι­κα­τά­στα­σή του -βλ. Αμε­ρι­κή, Αυ­στρα­λία και εν πολ­λοίς Πα­λαι­στί­νη/Ισ­ρα­ήλ. Η βία (αλλά και οι αρ­ρώ­στιες που έφε­ραν οι Ευ­ρω­παί­οι) συρ­ρί­κνω­σαν τους Κανάκ από 60.000 το 1878 σε 27.000 ως το 1921. Οι ιθα­γε­νείς απο­κλεί­στη­καν από γαλ­λι­κή οι­κο­νο­μία, από τις θέ­σεις δου­λειάς στα με­ταλ­λεία -και τε­λι­κά πε­ριο­ρί­στη­καν σε «κα­ταυ­λι­σμούς» αντί­στοι­χους με εκεί­νους στους οποί­ους εγκλω­βί­στη­καν οι ιθα­γε­νείς στην Αμε­ρι­κή.

Οι Κανάκ προ­χώ­ρη­σαν σε ηρω­ι­κές εξε­γέρ­σεις το 1878 και ξανά το 1917, πλη­ρώ­νο­ντας βαρύ αι­μα­τη­ρό τί­μη­μα και εκτε­λέ­σεις των ηγε­τών τους. Το κε­φά­λι ενός από αυ­τούς, στάλ­θη­κε ως «τρό­παιο» στο Πα­ρί­σι.

Το 1931, ορ­γα­νώ­θη­κε η Έκ­θε­ση Αποι­κιών του Πα­ρι­σιού. Υπό γαλ­λι­κή αι­γί­δα και τη συμ­με­το­χή κι άλλων «πο­λι­τι­σμέ­νων εθνών», εκα­τομ­μύ­ρια Ευ­ρω­παί­οι πο­λί­τες κλή­θη­καν να γνω­ρί­σουν «άλ­λους πο­λι­τι­σμούς». Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, ήταν μια ανή­θι­κη επί­δει­ξη ανω­τε­ρό­τη­τας. Όπως έγρα­ψε πρό­σφα­τα το ισπα­νι­κό έντυ­πο «El Confidential»: «Τα παι­διά είχαν κά­ποιον να φο­βού­νται, οι ενή­λι­κες να σκε­φτούν την ηθική υπε­ρο­χή του δυ­τι­κού πο­λι­τι­σμού και οι πο­λι­τι­κοί να δι­καιο­λο­γή­σουν το κα­θε­στώς τους σε αυτές τις πε­ριο­χές». Ο πρώην πο­δο­σφαι­ρι­στής Κρι­στιάν Κα­ρε­μπέ, κά­ποια στιγ­μή ανα­κά­λυ­ψε μια φω­το­γρα­φία του παπ­πού του: Ο Γουί­λι Κα­ρε­μπέ, κλει­σμέ­νος σε ένα κλου­βί, δίπλα σε κρο­κό­δει­λους, με τη λε­ζά­ντα «Ο Αν­θρω­πο­φά­γος». Έμει­νε εκεί ως «έκ­θε­μα» για 6 μήνες και οι (ψυ­χι­κές) συ­νέ­πειες κρά­τη­σαν όλη του τη ζωή. Ο Κρι­στιάν Κα­ρε­μπέ­εί­χε είχε δει συμ­μα­θη­τές του να πέ­φτουν νε­κροί στη διάρ­κεια δια­δη­λώ­σε­ων τη δε­κα­τία του ‘80, προ­τού φύγει από τη Νέα Κα­λη­δο­νία κι εγκα­τα­στα­θεί στη Γαλ­λία, όπου έμαθε για την ύπαρ­ξη ενός εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος που επέ­με­νε «να προ­ω­θεί τον θε­τι­κό ρόλο της Γαλ­λί­ας στις πρώην αποι­κί­ες της». Είναι οι λόγοι που δεν τρα­γού­δη­σε ποτέ τον εθνι­κό ύμνο της χώρας, όταν έφτα­σε να γίνει διε­θνής πο­δο­σφαι­ρι­στής.

Στα χρό­νια μετά το 1930, οι Κανάκ δεν έκα­ναν τη χάρη στους Γάλ­λους αποι­κιο­κρά­τες να εξα­φα­νι­στούν και ο πλη­θυ­σμός τους άρ­χι­σε να αυ­ξά­νε­ται και πάλι. Πα­ράλ­λη­λα, από τα μέσα του 20ού αιώνα και μετά, οι πα­λιές μέ­θο­δοι φυ­σι­κής μα­ζι­κής εξο­λό­θρευ­σης είχαν υπο­χω­ρή­σει. Η εποι­κι­στι­κή αποι­κιο­κρα­τία στρε­φό­ταν πλέον στη μέ­θο­δο της πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­σης πα­ράλ­λη­λα με τη λε­γό­με­νη «δη­μο­γρα­φι­κή μάχη» ενά­ντια στους ντό­πιους. Τον Ιούλη του 1972, ενώ εξε­λισ­σό­ταν η «έκρη­ξη στις αγο­ρές νι­κε­λί­ου», ο Γάλ­λος πρω­θυ­πουρ­γός σε επι­στο­λή του στον αρ­μό­διο υπουρ­γό των υπερ­πό­ντιων πε­ριο­χών (η παλιά αποι­κία είχε με­τα­τρα­πεί σε «υπερ­πό­ντιο γαλ­λι­κό δια­μέ­ρι­σμα» μετά τον ΒΠΠ) εξέ­φρα­ζε τις ανη­συ­χί­ες του για την «άνοδο του εθνι­κι­στι­κού αι­σθή­μα­τος» και ανα­φε­ρό­ταν στην «ανά­γκη συ­στη­μα­τι­κής με­τα­νά­στευ­σης» ως απά­ντη­ση. Αυτή προ­ω­θή­θη­κε συ­στη­μα­τι­κά και οι Κανάκ, αν και πα­ρέ­μει­ναν η με­γα­λύ­τε­ρη εθνο­τι­κή ομάδα, έγι­ναν μειο­ψη­φία του πλη­θυ­σμού (πε­ρί­που 40%).

Τη δε­κα­ε­τία του ’80, ο αντια­ποι­κια­κός αγώ­νας κλι­μα­κώ­θη­κε, με δια­δη­λώ­σεις, ένο­πλες ενέρ­γειες, μα­χη­τι­κές δρά­σεις (πχ κα­τα­λή­ψεις γης) κλπ.Ο ΟΗΕ έθεσε τη Νέα Κα­λη­δο­νία στον κα­τά­λο­γο «μη αυ­το­κυ­βερ­νώ­με­νων πε­ριο­χών, προς απο­α­ποι­κιο­ποί­η­ση».Οι Συμ­φω­νί­ες της Μα­τι­νιόν (1988) απο­κα­τέ­στη­σαν μια σχε­τι­κή ηρε­μία και η Συμ­φω­νία της Νου­μέα (1998) έθεσε τα πλαί­σια μιας πο­λυ­ε­τούς δια­δι­κα­σί­ας με­τά­βα­σης. Αυτή προ­έ­βλε­πε τα ση­με­ρι­νά δη­μο­ψη­φί­σμα­τα, αλλά και πολλά άλλα μέτρα «απο­α­ποι­κιο­ποί­η­σης» και «απο­κα­τά­στα­σης αδι­κιών» που δεν προ­χώ­ρη­σαν.

Πα­ρα­θέ­του­με διά­φο­ρα στοι­χεία:

Το 17% του πλη­θυ­σμού ζει κάτω από το όριο της φτώ­χειας. Αυτό το πο­σο­στό είναι 52% στα Νησιά Λουα­γιολ­τέ και 35% στη Βό­ρεια Επαρ­χία (οι δύο πε­ρι­φέ­ρειες όπου ζουν κυ­ρί­ως οι Κανάκ) και 9% στη Νότια Επαρ­χία (όπου ζουν κυ­ρί­ως οι Ευ­ρω­παί­οι). Ο δεί­κτης ανερ­γί­ας φτά­νει το 26% στους Κανάκ, απέ­να­ντι στο 7% των άλλων εθνο­τή­των. Το 85% των επι­χει­ρη­μα­τιών και το 75% των διοι­κη­τι­κών στε­λε­χών είναι από τη μη­τρο­πο­λι­τι­κή Γαλ­λία. Οι Κανάκ είναι η πλειο­ψη­φία της ερ­γα­τι­κής τάξης. Μόλις το 6% των Κανάκ ολο­κλη­ρώ­νει την ανώ­τα­τη εκ­παί­δευ­ση. Το 90% των φυ­λα­κι­σμέ­νων είναι Κανάκ. Συ­νο­λι­κά σε αυτό το «γαλ­λι­κό έδα­φος» που τάχα απο­λαμ­βά­νει τα «προ­νό­μια» που προ­σφέ­ρει η έντα­ξη σε ένα ισχυ­ρό έθνος-κρά­τος, οι τιμές είναι 35% υψη­λό­τε­ρες από την μη­τρο­πο­λι­τι­κή Γαλ­λία (89% στα είδη δια­τρο­φής), ενώ ο κα­τώ­τα­τος μι­σθός είναι 30% χα­μη­λό­τε­ρος.

Στη δια­δι­κα­σία των δη­μο­ψη­φι­σμά­των, αν και θα έπρε­πε να βα­ραί­νει πε­ρισ­σό­τε­ρο το δι­καί­ω­μα λόγου του αποι­κιο­κρα­τού­με­νου λαού, δλδ. των Κανάκ, συμ­βαί­νει το αντί­στρο­φο. Οι κα­ταγ­γε­λί­ες για τη σύ­ντα­ξη των εκλο­γι­κών κα­τα­λό­γων (που απο­κλεί­ουν πολ­λούς Κανάκ, ενώ διευ­κο­λύ­νουν την έντα­ξη πολ­λών νε­ο­ε­γκα­τε­στη­μέ­νων «μη­τρο­πο­λι­τών») οδή­γη­σαν ένα με­γά­λο τμήμα του κι­νή­μα­τος ανε­ξαρ­τη­σί­ας σε μποϊ­κο­τάζ στο προη­γού­με­νο δη­μο­ψή­φι­σμα του 2018, θε­ω­ρώ­ντας απάτη τη δια­δι­κα­σία. Υπο­τί­θε­ται έγι­ναν διορ­θω­τι­κές κι­νή­σεις όπως η εγ­γρα­φή κά­ποιων χι­λιά­δων Κανάκ στους εκλο­γι­κούς κα­τα­λό­γους (αν και όχι όλων), που όμως συ­νο­δεύ­τη­καν από μέτρα διεύ­ρυν­σης της εκλο­γι­κής βάσης με­τα­ξύ των πρό­σφα­τα εγκα­τε­στη­μέ­νων από τη μη­τρο­πο­λι­τι­κή Γαλ­λία (από 10 χρό­νια δια­μο­νής, στα 3). Ο ΟΗΕ έχει κάνει λόγο -κομ­ψά- για την «ανά­γκη έντι­μων εκλο­γι­κών κα­τα­λό­γων», ομο­λο­γώ­ντας υπο­γεί­ως ότι οι υπάρ­χο­ντες είναι ανέ­ντι­μοι.

Το γαλ­λι­κό κρά­τος δεν θέλει να χάσει τον έλεγ­χο της υπερ­πό­ντιας κτή­σης του. Είναι προ­φα­νώς τα απο­θέ­μα­τα νι­κε­λί­ου, τα οποία λε­η­λα­τούν γαλ­λι­κές με­γά­λες εται­ρί­ες, με ελά­χι­στα από τα έσοδα να «επι­στρέ­φουν» στην το­πι­κή οι­κο­νο­μία. Είναι τόπος «φο­ρο­λο­γι­κού πάρτι» για τις επι­χει­ρή­σεις. Η Medef(γαλ­λι­κός ΣΕΒ) δή­λω­νε εν­θου­σια­σμέ­νη με το φο­ρο­λο­γι­κό κα­θε­στώς του «νόμου υπερ­πό­ντιας ανά­πτυ­ξης». Με­τα­ξύ άλλων, τα ερ­γο­στά­σια νι­κε­λί­ου δεν πλη­ρώ­νουν σέν­τσι κατά την κα­τα­σκευή τους και για πρώτα 15 χρό­νια λει­τουρ­γί­ας τους. Είναι τόπος «αντι­πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κού πάρτι» για τους βιο­μή­χα­νους. Η Νέα Κα­λη­δο­νία έχει εξαι­ρε­θεί ακόμα κι από αυτό το Πρω­τό­κο­λο του Κιότο. Το νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα βρί­σκε­ται στην 5η θέση πα­γκο­σμί­ως ως προς τις κατά κε­φα­λήν εκ­πο­μπές διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα, πίσω μόνο από τις πε­τρο­μο­ναρ­χί­ες. Οι εκ­πο­μπές αε­ρί­ων μιας μο­νά­δας στην Νου­μέα είναι 30 φορές πάνω από τα επί­πε­δα που είναι απο­δε­κτά στην Ευ­ρώ­πη.

Είναι για αυ­τούς τους λό­γους, που ο Νι­κο­λά Σαρ­κο­ζί δή­λω­νε το 2010 πρό­θυ­μος για κάθε εί­δους «ευ­ε­λι­ξία» στους «πο­λι­τεια­κούς θε­σμούς» των υπερ­πό­ντιων κτή­σε­ων, αλλά πε­ριέ­γρα­φε την ανε­ξαρ­τη­σία τους ως «κόκ­κι­νη γραμ­μή, την οποία δεν θα επι­τρέ­ψω να πε­ρά­σουν». Πα­ρε­μπι­πτό­ντως, δή­λω­νε την πρό­θε­σή του να πα­ρα­βιά­σει απο­φά­σεις του ΟΗΕ (που ζη­τούν να ολο­κλη­ρω­θεί η απο­α­ποι­κιο­ποί­η­ση), αλλά η δή­λω­ση πέ­ρα­σε στα ψιλά…

Είναι για αυ­τούς τους λό­γους, που στις πε­ριο­χές όπου ζουν κυ­ρί­ως οι Κανάκ το «ΝΑΙ» στην ανε­ξαρ­τη­σία κέρ­δι­σε 84,3% και 77,8%. Η γαλ­λι­κή «Συλ­λο­γι­κό­τη­τα Αλ­λη­λεγ­γύ­ης στην Kanaky», σχο­λιά­ζο­ντας το απο­τέ­λε­σμα, ανέ­φε­ρε ότι «εν­σω­μα­τώ­νει τις ψή­φους χι­λιά­δων αν­θρώ­πων που προ­έ­κυ­ψαν από την εποι­κι­στι­κή πο­λι­τι­κή του γαλ­λι­κού κρά­τους και αγνο­εί πολ­λούς Κανάκ που, για άλλη μια φορά, δεν μπό­ρε­σαν να ψη­φί­σουν».

Είναι για αυ­τούς τους λό­γους, που ο άξο­νας «υπέρ/κατά της ανε­ξαρ­τη­σί­ας» ταυ­τί­ζε­ται απο­λύ­τως με τον άξονα «Αρι­στε­ρά/Δεξιά» στην Νέα Κα­λη­δο­νία. Όλα τα κόμ­μα­τα «πα­ρα­μο­νής στη Γαλ­λία» είναι κε­ντρο­δε­ξιά και δεξιά, ενώ όλα τα κόμ­μα­τα της ανε­ξαρ­τη­σί­ας είναι από σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τι­κά ως ακρο­α­ρι­στε­ρά, με μια ατζέ­ντα που πε­ρι­λαμ­βά­νει τις βα­σι­κές πλη­γές της αποι­κιο­κρα­τί­ας: Προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, έλεγ­χος στη δια­χεί­ρι­ση του νι­κε­λί­ου, απο­κα­τά­στα­ση των ανι­σο­τή­των κ.ο.κ.

Η ανε­ξαρ­τη­σία δεν θα λύσει όλα τα προ­βλή­μα­τα των Κανάκ. Αλλά, όπως δή­λω­σε πρό­σφα­τα ο Κρι­στιάν Κα­ρε­μπέ: «Η Γαλ­λία ξέρει πολύ καλά γιατί οι Κανάκ συ­νε­χί­ζουν να ζη­τούν ανε­ξαρ­τη­σία».

://rproject.gr/

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.