Κινητικότητα στο κυπριακό: Μεταξύ «συνεννόησης», μαξιμαλισμού και διχοτόμησης

Κινητικότητα στο κυπριακό: Μεταξύ «συνεννόησης», μαξιμαλισμού και διχοτόμησης

Η συζήτηση για «λύση» στο κυπριακό επιστρέφει. Στις 25 Νοέμβρη θα συναντηθούν «υπό την αιγίδα» του Γ.Γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτιέρες, ο πρόεδρος της Κύπρου Ν. Αναστασιάδης και ο τουρκοκύπριος ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί, στο Βερολίνο.

Ο Ν. Ανα­στα­σιά­δης φρό­ντι­σε να υπο­βαθ­μί­σει τις «προσ­δο­κί­ες» από τη συ­νά­ντη­ση πριν αυτή πραγ­μα­το­ποι­η­θεί. Σε συ­νέ­ντευ­ξή του στο ΑΠΕ, απέ­δω­σε την υπο­βάθ­μι­ση των προσ­δο­κιών «στις δια­φο­ρές μέσα στην τουρ­κο­κυ­πρια­κή κοι­νό­τη­τα» όπως και «στις πα­ρεμ­βά­σεις της Άγκυ­ρας».

Αντώνης Νταβανέλος

Παρ’ όλα αυτά ακόμα και η πρό­θε­ση του Ανα­στα­σιά­δη να πα­ρα­στεί στην «τρι­με­ρή» ήταν η αφορ­μή για να ξε­σπα­θώ­σουν οι φωνές των αστέ­ρων της «εθνι­κής δη­μο­σιο­γρα­φί­ας» (φωνές, ως γνω­στόν, στενά συν­δε­δε­μέ­νες με το ελ­λη­νι­κό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών). «Ο Πρό­ε­δρος Ανα­στα­σιά­δης ακο­λου­θεί την πο­λι­τι­κή “καλού παι­διού”», έγρα­ψε ο Κ. Βε­νι­ζέ­λος, ενώ ο πιο σκλη­ρός Μ. Ιγνα­τί­ου («εγκα­τε­στη­μέ­νος» στην Ουά­σινγ­κτον) προει­δο­ποί­η­σε ότι «οι ελ­λη­νο­κυ­πρια­κές ελίτ με­τα­τρέ­πο­νται σε πεμ­πτο­φα­λαγ­γί­τες…».

Η σχέση αυτών των προει­δο­ποι­ή­σε­ων με την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι ελά­χι­στη. Στον προη­γού­με­νο γύρο των συ­ζη­τή­σε­ων για «λύση» του κυ­πρια­κού στη βάση μιας κά­ποιας μορ­φής της Δι­ζω­νι­κής Δι­κοι­νο­τι­κής Ομο­σπον­δί­ας (ΔΔΟ), στην πε­ρί­ο­δο του Κραν Μο­ντα­νά, ο Ν. Ανα­στα­σιά­δης, σε από­λυ­τη ταύ­τι­ση με τον Ν. Κο­τζιά, φρό­ντι­σε να κα­τα­γρα­φούν στους διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς ως προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την έναρ­ξη των συ­ζη­τή­σε­ων οι θέ­σεις της ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς, που επι­διώ­κει μέσω της δι­πλω­μα­τι­κής νίκης την αντι­στρο­φή της στρα­τιω­τι­κής ήττας του 1974 (από­συρ­ση του τουρ­κι­κού στρα­τού, ακύ­ρω­ση των συν­θη­κών που προ­βλέ­πουν «εγ­γυ­η­τι­κούς ρό­λους»). Και, αμέ­σως μετά, μαζί με τον Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου, ακύ­ρω­σαν την έναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών επί της ου­σί­ας.

Ο Ν. Κο­τζιάς σή­με­ρα δη­λώ­νει ότι η στα­θε­ρο­ποί­η­ση των «κε­κτη­μέ­νων» από το επει­σό­διο Κραν Μο­ντα­νά (δη­λα­δή η απο­χώ­ρη­ση του τουρ­κι­κού στρα­τού και η κα­τάρ­γη­ση των εγ­γυ­η­τι­κών δι­καιω­μά­των) πρέ­πει να απο­τε­λέ­σουν το αντι­κεί­με­νο ενός «κι­νή­μα­τος» για την Κύπρο (εδώ μιλά η κά­πο­τε «αρι­στε­ρή» ψυχή του Κο­τζιά), αλλά και των στρα­τιω­τι­κο-δι­πλω­μα­τι­κών «τρι­γώ­νων»: Ελ­λά­δα-Κύ­προς-Ισ­ρα­ήλ και Ελ­λά­δα-Κύ­προς-Αί­γυ­πτος (εδώ μιλά η κυ­νι­κή γλώσ­σα του πρώην υπ. Εξ. του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ).

Βλέ­πε­τε, η άποψη που λέει ότι σε κάθε γύρο συ­νο­μι­λιών η ελ­λη­νο­κυ­πρια­κή πλευ­ρά βγαί­νει χα­μέ­νη, ενώ η τουρ­κι­κή πλευ­ρά κερ­δι­σμέ­νη, δεν έχει καμιά σχέση με την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Η πε­ποί­θη­ση αυτή, που κυ­ριαρ­χεί στα μυαλά ακόμα και αρι­στε­ρών αν­θρώ­πων, είναι προ­ϊ­όν της (κα­λο­πλη­ρω­μέ­νης) κρα­τι­κής προ­πα­γάν­δας.

Πε­ρισ­σό­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον έχει ο άλλος πα­ρά­γο­ντας που ανέ­φε­ρε ο Ανα­στα­σιά­δης, αυτός «των δια­φο­ρών στο εσω­τε­ρι­κό της τουρ­κο­κυ­πρια­κής κοι­νό­τη­τας». Ο Μου­στα­φά Ακιν­τζί, ένας σο­σιαλ­δη­μο­κρά­της πο­λι­τι­κός, επέ­λε­ξε μια μεί­ζο­να δια­φο­ρο­ποί­η­ση με την πο­λι­τι­κή του Ερ­ντο­γάν, ου­σια­στι­κά κα­ταγ­γέλ­λο­ντας την τουρ­κι­κή στρα­τιω­τι­κή ει­σβο­λή στη Συρία και εμ­μέ­σως πα­ραλ­λη­λί­ζο­ντάς την με τις πο­λε­μι­κές επι­χει­ρή­σεις του ’74 στην Κύπρο («και τότε αίμα έτρε­ξε, όχι νερό…»). Ο κα­θέ­νας μπο­ρεί να φα­ντα­στεί το τι σκάν­δα­λο θα είχε ξε­σπά­σει, αν οποιοσ­δή­πο­τε ελ­λη­νο­κύ­πριος πο­λι­τι­κός με θε­σμι­κό ρόλο είχε κάνει μια ανά­λο­γα σκλη­ρή δή­λω­ση για όποια μεί­ζο­να επι­λο­γή του ελ­λη­νι­κού κρά­τους. Όμως αυτό δεν έχει συμ­βεί ποτέ…

Μετά από αυτή τη δή­λω­ση, η Άγκυ­ρα έχει δια­κό­ψει την «επι­κοι­νω­νία» με τον Ακιν­τζί και, ενό­ψει των τουρ­κο­κυ­πρια­κών εκλο­γών του Απρί­λη του 2020, υπο­στη­ρί­ζει ανοι­χτά τους αντι­πά­λους του. Η σύ­γκρου­ση αυτή ολο­φά­νε­ρα αφορά δια­φο­ρε­τι­κούς προ­σα­να­το­λι­σμούς για τους χει­ρι­σμούς στο κυ­πρια­κό. Η πλευ­ρά των υπο­στη­ρι­κτών του Ακιν­τζί (ας μην ξε­χνά­με ότι είναι εκλεγ­μέ­νος Πρό­ε­δρος) δεί­χνει να δυ­σα­να­σχε­τεί με τη «στα­σι­μό­τη­τα» και πε­ρισ­σό­τε­ρο με τα εν­δε­χό­με­να δι­χο­τό­μη­σης, υπο­στη­ρί­ζο­ντας μια με­γα­λύ­τε­ρη ευ­ε­λι­ξία στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, ευ­ε­λι­ξία που θα επι­τρέ­πει να μένει ανοι­χτή η προ­ο­πτι­κή μιας ενιαί­ας Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας.

Παρ’ όλα αυτά εδώ ο «εθνι­κός χώρος» επέ­λε­ξε να επι­τί­θε­ται στον… Ακιν­τζί. Κρά­ζει ο Ιγνα­τί­ου: «Άστε τι λέει στους ανό­η­τους συ­νο­μι­λη­τές του των ελεύ­θε­ρων πε­ριο­χών. Τους δου­λεύ­ει κα­νο­νι­κά και τους έχει με­τα­τρέ­ψει σε πεμ­πτο­φα­λαγ­γί­τες, που δια­σπούν το κυ­πρια­κό μέ­τω­πο και υπό­σχο­νται φούρ­νους με πα­ξι­μά­δια…». Αυτή η ακραία απορ­ρι­πτι­κή θέση έχει πλα­τιά υπο­στή­ρι­ξη μέσα στο κυ­πρια­κό κρά­τος, αλλά και στο ελ­λη­νι­κό υπ. Εξω­τε­ρι­κών.

Πολ­λοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι η ανα­κά­λυ­ψη των κοι­τα­σμά­των φυ­σι­κού αε­ρί­ου στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, η ανα­βάθ­μι­ση της ση­μα­σί­ας των ΑΟΖ, οι ελ­λη­νο­κυ­πρια­κές συμ­φω­νί­ες με τις κο­λοσ­σιαί­ες πο­λυ­ε­θνι­κές εξό­ρυ­ξης και –κυ­ρί­ως– οι στρα­τιω­τι­κές συμ­μα­χί­ες με το Ισ­ρα­ήλ και την Αί­γυ­πτο (υπό την αι­γί­δα των ΗΠΑ και της ΕΕ) αλ­λά­ζουν θε­με­λια­κά το συ­σχε­τι­σμό δυ­νά­με­ων στην πε­ριο­χή. Ανοί­γουν τη δυ­να­τό­τη­τα –μέσω της στή­ρι­ξης των δυ­τι­κών Με­γά­λων Δυ­νά­με­ων και λόγω της επι­δεί­νω­σης των αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων– να με­τα­τρα­πεί η στα­σι­μό­τη­τα στο κυ­πρια­κό σε όπλο επι­βο­λής «μα­ξι­μα­λι­στι­κών» στό­χων της ελ­λα­δι­κής και ελ­λη­νο­κυ­πρια­κής πλευ­ράς στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Γρά­φει ο Άγγ. Συ­ρί­γος: «Ο κυ­πρια­κός ελ­λη­νι­σμός επι­τρέ­πει στην Ελ­λά­δα να προ­ε­κτα­θεί (σσ:!) στην καρ­διά της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, σε μια θα­λάσ­σια πε­ριο­χή κρί­σι­μης ση­μα­σί­ας και από γε­ω­πο­λι­τι­κής και από γε­ω­οι­κο­νο­μι­κής θε­ώ­ρη­σης». Αυτή η κα­θό­λου αμυ­ντι­κή στρα­τη­γι­κή της «προ­έ­κτα­σης» στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο έχει ήδη επι­βλη­θεί ως κα­θο­δη­γη­τι­κή ιδέα στο πρό­γραμ­μα εξο­πλι­σμών των ελ­λη­νι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων γε­νι­κά, αλλά ει­δι­κό­τε­ρα στο πο­λε­μι­κό ναυ­τι­κό (φρε­γά­τες ανοι­χτής θα­λάσ­σης), τόσο επί Τσί­πρα όσο και επί Μη­τσο­τά­κη.

Στο εσω­τε­ρι­κό της Κύ­πρου αυτός ο «μα­ξι­μα­λι­σμός» οδη­γεί σε παι­χνί­δι με την προ­ο­πτι­κή της δι­χο­τό­μη­σης, αυτή τη φορά ως ελ­λη­νο­κυ­πρια­κή και ελ­λα­δι­κή επι­λο­γή. Πολ­λοί δεν δι­στά­ζουν να ανα­φέ­ρο­νται πλέον ανοι­χτά σε αυτή (θε­ω­ρία της «βε­λού­δι­νης δι­χο­τό­μη­σης»), ενώ οι πε­ρισ­σό­τε­ροι την προ­ω­θούν εμ­μέ­σως. Η απόρ­ρι­ψη κάθε προ­ερ­γα­σί­ας επί Μα­κα­ρί­ου ή Χρι­στό­φια που άνοι­γε ένα δρόμο προς μια Δι­ζω­νι­κή Δι­κοι­νο­τι­κή Ομο­σπον­δία με ει­δι­κές και ενι­σχυ­μέ­νες προ­στα­σί­ες της μειο­νο­τι­κής «συ­νι­στώ­σας» (κάτι απο­λύ­τως φυ­σιο­λο­γι­κό σε μια χώρα όπου με­τα­ξύ των δύο εθνι­κών κοι­νο­τή­των έχει κυ­λή­σει αίμα), στην ουσία ακυ­ρώ­νει όποια εκ­δο­χή Δι­ζω­νι­κής Δι­κοι­νο­τι­κής Ομο­σπον­δί­ας. Και αφή­νει ως μο­να­δι­κή προ­ο­πτι­κή τη βε­λού­δι­νη (ή όχι τόσο βε­λού­δι­νη) δι­χο­τό­μη­ση.

Όμως ο μα­ξι­μα­λι­σμός σε αυτή την πε­ριο­χή έχει κοντά πο­δά­ρια από γε­ω­πο­λι­τι­κή άποψη. Η Τουρ­κία ήδη κι­νεί­ται με πρω­το­βου­λί­ες για οριο­θέ­τη­ση των ΑΟΖ με­τα­ξύ των δικών της ακτών και της Λι­βύ­ης, του Λι­βά­νου και της Πα­λαι­στί­νης. Οι πιο αξιό­πι­στοι ανα­λυ­τές του ελ­λη­νι­κού κρά­τους προει­δο­ποιούν ότι κα­νέ­να Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο δεν θα ανα­γνω­ρί­σει στο Κα­στε­λό­ρι­ζο με­γα­λύ­τε­ρη «επή­ρεια» στον κα­θο­ρι­σμό των ΑΟΖ στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο από ό,τι στις ακτές της ηπει­ρω­τι­κής Τουρ­κί­ας. Έτσι όμως δια­κό­πτε­ται η «γε­ω­γρα­φι­κή συ­νέ­χεια» των ΑΟΖ Ισ­ρα­ήλ-Κύ­πρου-Ελ­λά­δας και το σχέ­διο εξαί­ρε­σης της Τουρ­κί­ας από την κα­τα­νο­μή των ΑΟΖ στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο μένει στον αέρα. Τα γε­ω­γρα­φι­κά και πλη­θυ­σμια­κά δε­δο­μέ­να είναι δύ­σκο­λο να πα­ρα­βια­στούν μα­κρο­πρό­θε­σμα.

Στην Κύπρο η τουρ­κι­κή πλευ­ρά έχει τη δυ­να­τό­τη­τα να παί­ξει, επί­σης, το χαρτί της δι­χο­τό­μη­σης. Ανα­βαθ­μί­ζο­ντας την ανα­γνώ­ρι­ση του τουρ­κο­κυ­πρια­κού κρά­τους, προ­ω­θώ­ντας εξο­πλι­σμούς και στρα­τιω­τι­κές βά­σεις στο έδα­φός του, απει­λώ­ντας με μια συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Β. Κύ­πρου. Το σε­νά­ριο αυτό ασφα­λώς δεν είναι κα­θό­λου «βε­λού­δι­νο», αλλά, επί­σης, δεν μπο­ρεί κα­θό­λου, μα κα­θό­λου να απο­κλει­στεί.

Και κα­νείς δεν δι­καιού­ται να ξεχνά το εν­δε­χό­με­νο μιας αιφ­νί­διας αλ­λα­γής στον προ­σα­να­το­λι­σμό και τις συμ­μα­χί­ες των Με­γά­λων Δυ­νά­με­ων. Μια στρο­φή του ευ­ρω­α­τλα­ντι­σμού υπέρ της επα­να­συμ­φι­λί­ω­σης με την Τουρ­κία (π.χ. μετά από ανα­τρο­πή ή κα­τάρ­ρευ­ση του Ερ­ντο­γάν…) θα με­τέ­τρε­πε όλους αυ­τούς τους σχε­δια­σμούς σε κομ­μά­τια και θρύ­ψα­λα. Το πα­ρά­δειγ­μα του 1922 θα έπρε­πε να είναι δι­δα­κτι­κό για όλους τους θερ­μο­κέ­φα­λους.

Ακρι­βώς επει­δή υπάρ­χουν όλες αυτές οι πε­ρι­πλο­κές, η ελ­λα­δι­κή και κυ­πρια­κή πο­λι­τι­κή δεν είναι μο­νο­διά­στα­τες. Ο Κο­τζιάς, που προ­ώ­θη­σε όσο κα­νείς τα ευ­ρω­α­τλα­ντι­κά «στρα­τη­γή­μα­τα» στην πε­ριο­χή, έχει προει­δο­ποι­ή­σει ότι η σκλη­ρή γραμ­μή του στα «εθνι­κά» είχε ως πραγ­μα­τι­κό στόχο να επι­βά­λει τα μέ­γι­στα των «κε­κτη­μέ­νων» ενό­ψει συ­νεν­νό­η­σης, παρά να ακυ­ρώ­σει τη συ­νεν­νό­η­ση. Ο Ση­μί­της, με την περ­σι­νή δη­μό­σια επι­στο­λή του, προει­δο­ποί­η­σε ότι το «παι­χνί­δι» στην πε­ριο­χή έχει γίνει πολύ με­γά­λο, με απο­τέ­λε­σμα η συ­νεν­νό­η­ση με­τα­ξύ των το­πι­κών «παι­κτών» να θε­ω­ρεί­ται πλέον στοι­χειώ­δης προ­ϋ­πό­θε­ση ρε­α­λι­στι­κής προ­ώ­θη­σης των ερ­γα­σιών. Αυτά ισχύ­ουν και για τον Ανα­στα­σιά­δη.

Σε όλες τους τις εκ­δο­χές, αυτές οι πο­λι­τι­κές είναι επι­κίν­δυ­νες. Ακόμα και «στρα­τό­καυ­λοι» αξιω­μα­τι­κοί προει­δο­ποιούν ότι η συσ­σω­ρευ­μέ­νη έντα­ση στην πε­ριο­χή και το αστα­θές διε­θνές πλαί­σιο κά­νουν έναν πό­λε­μο «εξ ατυ­χή­μα­τος» όλο και πιο πι­θα­νό.

Τα συμ­φέ­ρο­ντα των ερ­γα­ζο­μέ­νων και των λαϊ­κών τά­ξε­ων είναι στον αντί­πο­δα: στη συ­νει­δη­τή πο­λι­τι­κή ει­ρή­νης και συ­νερ­γα­σί­ας με­τα­ξύ των λαών στην πε­ριο­χή και ει­δι­κό­τε­ρα στην Κύπρο στη συ­νει­δη­τή και στα­θε­ρή πο­λι­τι­κή επα­να­προ­σέγ­γι­σης από τα κάτω, σε αντί­θε­ση με τις πρω­το­βου­λί­ες και τις πα­ρεμ­βά­σεις των ντό­πιων κυ­βερ­νή­σε­ων και των ιμπε­ρια­λι­στι­κών δυ­νά­με­ων.

rproject.gr