Τα μεγάλα ΟΧΙ και τα μεγάλα ΝΑΙ στο «κόσμο του Καβάφη»

Τα μεγάλα ΟΧΙ και τα μεγάλα ΝΑΙ στο «κόσμο του Καβάφη»

Στην Έκθεση Ζωγραφικής με τίτλο, «Από τον κόσμο του Καβάφη», η Άννα Φιλίνη παρουσιάζει το σύνολο της δουλειάς της πάνω στην Καβαφική ποίηση, στο Μουσείο Μπενάκη (στην Πειραιώς), από 18 Ιανουαρίου έως 17 Φεβρουαρίου 2019.

Δημήτρης Κατσορίδας

Όπως ανα­φέ­ρε­ται σε ση­μεί­ω­μα της Έκ­θε­σης, η ποί­η­ση του Κα­βά­φη απαρ­τί­ζε­ται τόσο από ιστο­ρι­κά πρό­σω­πα όσο και από σύγ­χρο­νούς του, ενώ «Ακόμη και όταν ανα­φέ­ρε­ται στο πα­ρελ­θόν, μιλά για την πραγ­μα­τι­κή ζωή, όπως τη βιώ­νει στις μέρες του, και συ­νε­χί­ζει το ίδιο να μιλά σε εμάς μέσα στην εποχή μας». Βέ­βαια, έμ­με­σα, μέσα από την ποί­η­σή του, μας δίνει ταυ­τό­χρο­να και στοι­χεία της δικής του φι­λο­σο­φί­ας για τη ζωή και τα πο­λι­τι­κά τε­κται­νό­με­να, αλλά και για θέ­μα­τα κα­θη­με­ρι­νά που απα­σχο­λούν τον άν­θρω­πο, όπως ο έρω­τας, η νιότη, τα γη­ρα­τειά, ο θά­να­τος, η ελευ­θε­ρία, η αξιο­πρέ­πεια, ο αυ­το­σε­βα­σμός κλπ.

Τόσο τα πορ­τραί­τα όσο και τα 24 σχέ­δια, που στη­ρί­ζο­νται σε ισά­ριθ­μα ποι­ή­μα­τα, αλλά και κά­ποιοι λίγοι πί­να­κες, που ου­σια­στι­κά πε­ρι­γρά­φουν την ιδέα του τα­ξι­διού ως αυ­το­σκο­πός, όλα εμπνέ­ο­νται από το έργο του Κα­βά­φη.

Όμως, οι πί­να­κες της Φι­λί­νη, πα­ρου­σιά­ζο­ντας την κα­βα­φι­κή ποί­η­ση, επι­διώ­κουν, κατά κύριο λόγο, να ανα­δεί­ξουν το θέμα της πο­λι­τι­κής εξου­σί­ας (την αλα­ζο­νεία, τις δο­λο­πλο­κί­ες, την φαυ­λό­τη­τα, την ευ­νοιο­κρα­τία, την εξα­χρεί­ω­ση του δη­μο­σί­ου βίου, τους εκά­στο­τε φα­να­τι­κούς και ηθι­κο­λό­γους υπο­κρι­τές κλπ.), αλλά ταυ­τό­χρο­να και την Αντί­στα­ση σε αυτή, όπως φαί­νε­ται στον ανά­λο­γο πί­να­κα-σχέ­διο, που είναι εμπνευ­σμέ­νο από το ποί­η­μα του Κα­βά­φη, «Δη­μή­τριος Σωτήρ», ο οποί­ος αντι­στά­θη­κε στη ρω­μαϊ­κή εξου­σία. «Συ­γκλο­νι­στι­κά επί­και­ρος ανα­δει­κνύ­ε­ται ο σαρ­κα­σμός του Κα­βά­φη απέ­να­ντι στους ‘’πο­λι­τι­κούς ανα­μορ­φω­τέ­ς’’ στο ποί­η­μα ‘’Εν με­γά­λη ελ­λη­νι­κή αποι­κί­α­’’, που φέρ­νουν στο νου την ‘’Τρόϊ­κα­’’ στη διάρ­κεια της τε­λευ­ταί­ας ελ­λη­νι­κής κρί­σης», όπως επι­ση­μαί­νει η Φι­λί­νη, καθώς επί­σης «στην ει­ρω­νεία με την οποία αντι­με­τω­πί­ζει στο ‘’Ας φρό­ντι­ζα­ν’’ τους αυ­λο­κό­λα­κες και γρα­φειο­κρά­τες κάθε επο­χής».

Δίνω ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση στο ποί­η­μά του, «Che fece… il gran rifiuto», που ση­μαί­νει, «ο οποί­ος έκανε… την με­γά­λη άρ­νη­ση», ίσως επει­δή και αυτό έχει κοινά στοι­χεία με το σή­με­ρα. Με αυτό το ποί­η­μα, ο Κα­βά­φης θέλει να δεί­ξει τους πολ­λούς λό­γους που μπο­ρούν να κά­νουν κά­ποιον/-α να πει «το με­γά­λο το Όχι» και να από­σχει από τα κοινά (π.χ. από μια δράση ή ένα κοι­νω­νι­κό αγώνα), και να αφιε­ρω­θεί-αφο­σιω­θεί σε κάτι άλλο, όπως ο ποι­η­τής στην τέχνη του, παρά το βαρύ τί­μη­μα της απο­μό­νω­σης.

«[…] Ο αρ­νη­θείς δεν με­τα­νοιώ­νει. Aν ρω­τιού­νταν πάλι,

όχι θα ξα­να­έ­λε­γε. Κι όμως τον κα­τα­βάλ­λει

εκεί­νο τ’ όχι -το σω­στό-  εις όλην την ζωή του».

Αυτό συ­νή­θως συμ­βαί­νει σε επο­χές σήψης και πα­ρακ­μής, οι οποί­ες ταυ­τό­χρο­να πα­ρά­γουν φαι­νό­με­να απο­γο­ή­τευ­σης. Είναι οι επο­χές που πολ­λοί άν­θρω­ποι απο­σύ­ρο­νται και αδρα­νο­ποιού­νται, συ­νει­δή­σεις οπι­σθο­χω­ρούν και λυ­γούν, χα­ρα­κτή­ρες αλ­λοιώ­νο­νται, η ψυ­χο­λο­γία είναι αρ­νη­τι­κή, το ιδε­ο­λο­γι­κό επί­πε­δο πέ­φτει και πολλά αντι­δρα­στι­κά φαι­νό­με­να κά­νουν την εμ­φά­νι­σή τους (π.χ. φα­σι­σμός, ακρο­δε­ξιά, εθνι­κι­σμός, ανορ­θο­λο­γι­σμός, θρη­σκο­λη­ψία, με­τα­φυ­σι­κή κ.ά.τ.). Με λίγα λόγια, είναι οι επο­χές που ακο­λου­θούν κυ­ρί­ως μετά από με­γά­λες ήττες. Είναι οι επο­χές, που την ιστο­ρι­κή συ­νέ­χεια των Ιδεών τη σώζει μια μειο­νό­τη­τα αν­θρώ­πων, που πάει αντί­θε­τα με το ρεύμα, που με την μικρή της δράση προ­σπα­θεί να κρα­τή­σει και να συν­δέ­σει την πείρα του πα­ρελ­θό­ντος με το Τώρα, μέχρι να γί­νουν ξανά οι ρι­ζο­σπα­στι­κές ιδέες υλική δύ­να­μη.

Βέ­βαια, όποιος παίρ­νει μια από­φα­ση απο­χής, δεν ση­μαί­νει, κατ’ ανά­γκη, ότι πε­ρι­φρο­νεί τη δράση, αλλά πι­θα­νόν να μην εμπνέ­ε­ται από τα πα­ρακ­μια­κά φαι­νό­με­να και έτσι προ­κει­μέ­νου να συ­ντο­νι­στεί μαζί τους, τα αρ­νεί­ται. Μπο­ρεί, επί­σης, να απέ­χει επει­δή δεν υπάρ­χει κά­ποιο άλλο όραμα για το μέλ­λον ή επει­δή θε­ω­ρεί ότι δεν μπο­ρεί ή δεν έχει να δώσει κάτι άλλο. Είναι όταν υπάρ­χει «ασυμ­φω­νία του ατό­μου με το πε­ρι­βάλ­λον του», όπως λέει ο Λα­μπρί­δης. Τε­λι­κά, μήπως η πα­θη­τι­κή αντί­στα­ση, με όποιο τρόπο και αν γί­νε­ται, είναι και αυτό μια μορφή δρά­σης και αντί­στα­σης, ένα αθό­ρυ­βο ρεύμα, που δεν πρέ­πει να υπο­τι­μά­ται;

/rproject.gr